Kaup kölska við vefjarkonuna
Once upon a time, a hardworking maid served as the primary weaver at the Oddi estate for the famously wise Reverend Sæmundur.
One day, while she was busy at her loom, a mysterious man approached her. He struck up a conversation and asked if life at Oddi was difficult. The weaver replied that it was mostly fine, though food could occasionally be scarce due to the constant stream of guests passing through the estate.
The man asked if she ever went hungry, and then offered her a tempting proposition: a fresh cake topped with butter would appear beside her bed every single evening. The weaver happily agreed to the arrangement. However, the man—who was actually the Devil in disguise—had one strict condition. To keep receiving the food, she must never ask for God's blessing upon Sæmundur. If she did, the nightly treats would stop immediately. The weaver figured this would be a simple enough promise to keep.
For a long time throughout the winter, the cake and butter appeared faithfully. True to her word, the weaver stayed completely silent whenever Sæmundur sneezed, even as everyone else in the household offered the customary blessings.
Then, one day, Sæmundur came to visit her while she was weaving. As they chatted, the reverend was suddenly seized by an incredibly violent fit of sneezing. At first, the weaver kept quiet and pretended not to notice. But Sæmundur's sneezing grew so severe and relentless that she finally broke. Unable to hold her tongue any longer, she blurted out, "Don't lose your mind, Reverend Sæmundur! May God help you."
Instantly, Sæmundur's sneezing stopped. He looked at her knowingly and calmly stated, "I don't believe you will be getting your cake and butter tonight."
His words were absolutely true. From that day forward, the weaver never received another treat from the Devil.
Original text
(Austan úr Múlasýslu.)
Einu sinni var vinnukona í Odda hjá Sæmundi fróða, og óf hún optast alt, sem þar var ofið. Einu sinni, sem hún var að vefa, kemur til hennar maður, og fer að tala við hana, og spyrja hana, hvort það sè ekki heldur slæm vist í Odda. Hún segir, að þar sè ekki svo slæm vist, nema einstöku sinnum sè heldur þraungt um mat, vegna þess að svo mikið gángi í gesti og gángandi. ,,Ertu þá ekki svaung stundum?“ segir maðurinn. ,,Ekki er það með jafnaði,“ segir hún. ,,Heldurðu, þú gætir þá ekki þegið, að kaka með smjöri ofan á væri komin á hverju kvöldi að rúminu þínu?“ Hún sagðist mundi þiggja það. Hann kvaðst þá skyldi sjá um, að kaka og smjör við skyldi vera hjá rúminu hennar á hverju kvöldi; en hún yrði að heita sèr því aptur á móti, að biðja aldrei fyrir honum Sæmundi; en ef hún gerði það, þá feingi hún ekki kökuna og smjörið. Það segist vefjar- konan halda að hún muni geta látið ógjört. Leingi um veturinn eptir þetta bað hún aldrei fyrir Sæmundi presti, þó hann hnerraði, og hitt fólkið bæði fyrir honum; enda var kaka og smjör á hverju kvöldi við rúmið hennar. Einu sinni er hún var að vefa, kemur Sæmundur til hennar, og fer að tala við hana. Þegar þau höfðu talazt við um stund, setur að presti fjarskalega mikinn hnerra; en hún þegir, og lætur, sem hún heyri það ekki. Eptir nokkurn tíma fer hann að hnerra enn meir. Þá segir stúlkan: ,,Ærstu ekki, sèra Sæmundur; guð hjálpi þèr.“ Þá segir sèra Sæmundur, og hættir alveg að hnerra: ,,Ekki held eg þú fáir köku og smjör í kvöld.“ Þetta var orð og að sönnu; því þaðan í frá fèkk vefjar- konan aldrei köku og smjör frá kölska.
