Huldumaðurinn og Geirmundur hái
When I was the farmer at the Arnarstapi trading post, it happened one New Year's Eve that three or four of my people went out, and those who came out saw where a pack-train went down through the settlement. They did not count the horses, how many they were, but there must have been ten, in addition to those that were ridden. Three women had ridden in saddles. These women and the pack-train went to a certain hill (hóll), which was out on the cliffs above a ravine called Pumpa, and all of this disappeared, or so it seemed, into the hill. This was, in fact, hidden people moving their residence.
I became aware, when I was at Stapi and near Hellnar, that hidden people were widely found there in unburned cliffs, but I do not know of them living in burned stones or lava fields, and I cite for my case that which stands in the saga of Geirmundur the Tall; it says there:
"Then I came to a large lava field; I was then in a bad situation as my enemies were at my heels. I went then into the lava field as fast as I could, with them following. I was then met by a man in a gray cloak; he spoke to me: 'You are in a bad spot, Geirmundur the Tall, since it may be said that your enemies are upon you, and you are about to drop from exhaustion, and I want to help you, if you are willing.' I could hardly get a word out for breathlessness, yet said: 'I will gladly accept that.' My enemies had then reached me, and they were shouting greatly.
He then waved his hand over me, then took my hand, and led me across away from them. He told me then to walk slowly and catch my breath, 'since your enemies will have lost sight of you,' he said. I then became aware that they did not see me, for I heard them say: 'What became of the wretch now? Has the lava swallowed him, since we do not see him?' I saw that they searched for me, and found me not; they then turned back out of the lava field.
Then this man said to me: 'Now you are free of your enemies for this time, and I will now part from you.' I thanked him for the help, and asked his name, and where he had his home. But he spoke: 'I am named Kári, but it does not matter to you where I have a home.' I said then: 'It may be that you have a home here in this lava field,' for I imagined that he might be an outlaw (stigamaður).
He said then: 'Fair-folk (ljúflíngar) do not live in burned stones; rather, evil land-wights and the beings of dead men are there, and they create visual illusions for living men.' He then vanished from me, but I wandered about the lava field until I lay down to sleep."
Original text
(Eptir handriti Ólafs Sveinssonar í Purkey)
Þá eg var á Arnarstapa pláss bóndi, vildi svo til á nýársdags kvöldi einu, að þrent eða fernt af fólki mínu fór út, og sá það, sem út kom, hvar lest fór ofan plássið; ekki taldi það hestana, hvað margir þeir voru; en víst höfðu þeir 10 verið, auk þeirra er á var riðið. 3 konur höfðu riðið í söðlum; fóru konur þessar og lestin að hól einum, er var þar úti á klettunum fyrir ofan gjá eina, er Pumpa er kölluð, og hvarf þetta alt, að því sýndist, inn í hólinn. Þetta var reyndar huldufólk, er flutti sig búferlum.
Eg varð var við það, þegar eg var á Stapa og við Hellna, að huldufólk var þar víða í óbrunnum klettum, en ei veit eg til þess, að það búi í brunnu grjóti eða hraunum, og færi eg það til míns máls, sem stendur í sögu Geirmundar hins háa; þar segir svo:
„Þá kom eg að miklu hrauni; var eg þá illa staddur þar eð óvinir mínir voru við hæla mèr; fór eg þá í hraunið, svo fljótt er eg gat, en þeir á eptir. Mætti mèr þá maður á stakki gráum; hann mælti við mig: „Illa ertu staddur, Geirmundur hái, þar eð svo má segja, sem óvinir þínir sèu að þèr komnir, en þú ert bráðum sprúnginn, og vil eg hjálpa þèr, ef þú vilt.“ Eg gat varla orði upp komið fyrir mæði, en sagði þó: „Það vil eg gjarnan þiggja;“ voru þá óvinir mínir að mèr komnir, og æptu þeir mjög.
Brá hann þá yfir mig hendi sinni, tók síðan í hönd mèr, og leiddi mig þvert frá þeim. Sagði hann mèr þá að fara hægt, og kasta mæðinni, „þar eð óvinir þínir munu mist hafa sjónir á þèr,“ sagði hann. Varð eg þá og var við, að þeir sáu mig ekki, því að eg heyrði þá segja: „Hvað varð nú af illmenninu, hefir hraunið gleypt hann, þar eð vèr sjáum hann ekki?“ Sá eg, að þeir leituðu mín, og fundu mig ei; sneru þeir svo aptur úr hrauninu.
Þá sagði maður þessi við mig: „Nú ertu laus við óvini þína í þetta sinn, og mun eg nú skilja við þig.“ Eg þakkaði honum fyrir hjálpina, og spurði hann að heiti, og hvar hann ætti heima. En hann mælti: „Eg heiti Kári, en ei skiptir þig um, hvar eg á heimili.“ Sagði eg þá: „Vera kann, að þú eigir heima hèr í hrauni þessu;“ því að eg ímyndaði mèr, að hann mundi vera stigamaður.
Sagði hann þá: „Ei búa ljúflíngar í brendu grjóti, heldur eru þar ill landvætti og verur dauðra manna, og gjöra þær lifandi mönnum sjónhverfingar.“ Hvarf hann þá frá mèr, en eg ráfaði um hraunið, þángaðtil eg lagði mig niður að sofa.“
