Loppa og Jón Loppufóstri
(Based on a manuscript by Reverend Benedikt Þórðarson at Brjánslækur)
In Bleiksmýrardalur, a mountain pasture belonging to the people of Fnjóskadalur, there is a hollow in the mountain on the west side of the river called Loppuskál (Loppa's Bowl). It is said that this hollow is named after a certain ogress who lived there in a cave in ancient times, and that this ogress once stole a man named Jón, a young and promising man, while he was picking herbs with other people.
Loppa took Jón home to her cave, where her sister was already present, but there were no other trolls. The sisters were both in the prime of their lives, but since Christianity had long since spread across the land and trolls were on the decline, they intended to keep this Jón as a companion for themselves so they could increase their kin.
Therefore, they put all their care into treating him as well as possible and let him lack nothing that could enhance his growth. They often took him and rubbed him with some kind of ointment and stretched him between them. They also howled into his ears to enchant him. They never left him alone in the cave, and only one of them went out at a time to gather supplies. several seasons passed in this way, during which Jón did not get to see the sun, and there was never an opportunity to leave, which he constantly longed to do, though he hid this from them.
One time, Loppa's sister disappeared, so Jón did not know what became of her: she went somewhere to gather household supplies but never came back. He assumed she must have died in some way. Loppa became very distressed at the loss of her sister, for she did not trust her fosterling well. She now had to do all the work alone and leave Jón by himself. However, she was never away long enough for Jón to see a chance to escape; he then feigned illness and pretended to be in a bad way. Loppa thought this a great misfortune and asked him to tell her what would cure him; he said it was most likely he would recover if he could get a 12-year-old shark.
Loppa promised to procure it for him. She prepared for the journey and set off, but came back shortly to check if her fosterling was lying still, and he was; she assumed then that everything was without deceit and went on her way. A little later, Jón rose from his bed, went out of the cave, and down to the river.
He found wild horses in the valley, took one, and rode down the valley, but the horse soon gave out, for Jón had become so heavy that he was unbearable for any horse. He went all the way down to Illugastaðir; by then he had broken the backs of three horses, and yet had to walk most of the way. When he arrived south of the homefield at Illugastaðir, he heard Loppa, his foster mother, calling up on Miðdegishóll, saying: "Here is the 12-year-old shark, Jón! And 13 years even; I fetched it from Siglunes".
Jón was overcome with exhaustion but hastened his journey even more toward the church, broke the door with his fist, and asked that the bell be rung; Loppa had by then reached the brook that is a short distance south of the church in the homefield. But when she heard the sound of the bells, she turned back; that place has since been called Tröllkonuvöllur (Troll-woman's Field).
Of Jón, it is said that his growth had become so great and monstrous that his head touched the ridge beam of the church when he stood upright inside it. He managed to meet the priest, lived for 3 days after that, and then died. People believed the exhaustion from the running had dragged him to his death.
His body was buried in the churchyard on the north side of the church at Illugastaðir, and as proof of this, near the middle of the 18th century, a body was buried there, and a thighbone came up so large that no one had seen the like. At that time, a farmer named Oddur lived at Steinkirkja; he was the father of Þorlaug, who was married to Dýnus Þorláksson, and lived with him at Túnga during the Mist Hardships (the Laki eruption famine), losing 11 of her children there in the famine. This Oddur was present. He was the tallest of men in the parish; he took the bone and measured it against himself, and the bone reached from the ground to the head of Oddur's hip joint. It was then held for true that this bone was from Jón Loppa-fosterling. Some other bones of his were also found. The bones were very rotten, and men believed they had lain in the earth for a wondrously long time, especially since it was a fact that bodies rot very slowly in that graveyard, which is cold and wet; wood rots there wondrously slowly.
Learn more
→ Complete guide to Icelandic pronunciation
→ Icelandic grammar lessons for all
Original text
(Eptir handriti sèra Benedikts Þórðarsonar á Brjánslæk)
Á Bleiksmýrardal, afrètt Fnjóskdælínga, er skál sú í fjalli þar vestan megin ár, sem Loppuskál heitir. Sagt er, að skál þessi beri nafn af flagðkonu einni, er í fyrndinni hafi búið þar í helli, og að flagðkonu þessi hafi eitt sinn stolið manni einum, er Jón hèt, úngum manni og efnilegum, þegar hann var að tína grös með öðru fólki. Loppa hafði Jón heim í helli sinn, og var þar systir hernnar fyrir, en ekki fleira trölla. Systurnar voru báðar í blóma aldurs síns, en með því að þá var kristni fyrir löngu komin um alt land, en tröll á förum, hugðu þær að hafa Jón þenna til fylgilags við sig, svo þær gætu aukið kyn sitt.
Lögðu þær því alla alúð á, að fara sem bezt með hann, og lètu hann ekkert skorta, sem eflt gæti þroska hans. Þær tóku hann opt og mökuðu hann í einskonar smyrslum, og teygðu hann á milli sín. Líka orguðu þær í eyru honum til að trylla hann. Aldrei lètu þær hann einan eptir í hellinum, og aldrei fór nema ein í senn til aðdráttanna. Liðu þannig nokkur missiri, að Jón fèkk ekki sól að sjá, og aldrei færi til burtfarar, sem hann hafði einatt laungun til, þó hann dyldi þær þess.
Eitt sinn hvarf systir Loppu, svo Jón vissi ekki, hvað af henni varð: fór hún eitthvað til búsaðdrátta, en kom aldrei aptur. Ætlaði hann, að hún mundi hafa látizt á einhvern hátt. Varð Loppu mjög ángursamt við missi systur sinnar, því hún trúði ekki vel fóstra sínum. Hlaut hún nú að starfa alt ein, og láta Jón einan. Var hún þó aldrei svo leingi burtu, að Jón sæi sèr strokfæri; gjörir hann sèr þá upp veiki, og lèzt þúngt haldinn. Þókti Loppu það hið mesta mein, og bað hann segja sèr, við hvað honum mundi batna, en hann sagði, að líkast væri, að sèr mundi batna, ef hann feingi 12 ára gamlan hákall.
Loppa lofar að útvega honum hann. Býr hún sig nú til ferðar, fer af stað, en kemur brátt aptur til að forvitnast um, hvort fóstri hernnar lægi kyr, og var það; ætlaði hún, að þá mundi alt vera svikalaust, og fer leið sína. Litlu síðar rís Jón úr rekkju, fer út úr hellinum og niður til árinnar.
Hittir hann stóðhross á dalnum, og tekur eitt, og ríður niður dalinn, og þraut það brátt, því svo var Jón þúngur orðinn, að hann var óbær hverjum hesti. Fór hann svo alla leið niður til Illugastaða; hafði hann þá sligað 3 hesta, og þó mátt gánga mest alla leiðina. Þegar hann kemur sunnan á túnið á Illugastöðum, heyrir hann, að Loppa, fóstra hans, kallar uppi á Miðdegishólnum og segir: „Hèrna er 12 ára gamli hákarlinn, Jón! og 13 ára þó; eg sókti hann á Siglunes“.
Jón var yfirkominn af mæði, en hraðar þó ferðinni enn meir að kirkjunni, brýtur hurðina með hnefa sínum, og biður, að klukkunni sè hríngt; var Loppa þá komin að læk þeim, sem er skamt fyrir sunnan kirkjuna á túninu. En þegar hún heyrði klukkna-hljóðið, hvarf hún aptur; heitir þar síðan Tröllkonuvöllur. Um Jón er það að segja, að svo var vöxtur hans mikill og afskaplegur orðinn, að höfuð hans tók mæni kirkjunnar, þá er hann stóð upprèttur í henni. Hann náði prests fundi, lifði síðan 3 daga, og dó svo. Ætluðu menn að mæðin af hlaupunum hefði dregið hann til dauða.
Lík hans var grafið í kirkjugarði við norðurhlið kirkjunnar á Illugastöðum, og er það því til sönnunar, að nálægt miðri 18 öld var þar grafið lík, og kom upp lærleggur svo mikill, að einginn hafði þvílíkan sèð. Þá bjó bóndi sá á Steinkirkju, er Oddur hèt; hann var faðir Þorlaugar, sem átti Dýnus Þorláksson, og bjó með honum í Túngu í móðuharðindunum, og misti þar í hallærinu 11 börn sín. Oddur þessi var viðstaddur. Hann var hæðstur manna í sókninni; hann tók legginn og mældi við sig, og nam leggurinn frá jörð mjaðmar-höfuð á Oddi. Var það þá fyrir satt haft, að leggur þessi væri úr Jóni Loppufóstra. Eitthvað fanst og fleira af beinum hans. Beinin voru mjög rotin og ætluðu menn, að þau hefðu undra leingi í moldu legið, og það því heldur, sem raun var á, að lík rotna mjög seint þar í garðinum, sem er kaldur og votur; viður fúnar þar og undra seint.
