Bjargvígslur ýmsar
Until a short time ago, there was an evil spirit in a certain cave in Grímsey. When men rappelled down the cliff there for birds, a gray and hairy hand came out of the rock, which cut the rope and thereby killed the climbers. Finally, Reverend Páll Tómásson, who is now the priest at Knappstaðir in Stífla, consecrated the cliff, according to what the people of Grímsey said.
But Reverend Páll had noticed that sharp edges stuck out from this rock, which the ropes rubbed against; he therefore had the Grímsey locals lower him down on a rope, but he tucked a hammer inside his cliff-jacket before he went down, so the islanders did not see it. While he was down on the cliff face, he ordered them to sing hymns as loudly as they could, and never to let there be a pause, until he gave them the signal to pull him up. Because of this arrangement, the islanders believed that priest Páll had consecrated the cliff, as he made them sing so that they would not hear while he smashed the sharp edges off the rock with the hammer. Since then, men have not perished there while rappelling.
Such stories about cliff consecrations were very common here in the past, while Bishop Þorlákur the Holy and Bishop Guðmundur the Good were alive. Bishop Þorlákur was said to have consecrated various bird-cliffs and cleansed unclean spirits from them. When he consecrated Látrabjarg in the west, he heard a voice from the cliff, which said: "Somewhere the bad ones have to be." Then the bishop left a small part of the cliff unconsecrated, and no one has dared to rappel there since. However, a foolhardy man did so once. A gray hand then came out of the cliff and cut the rope, and that was the sudden death of the man.
Others, however, say that it was Bishop Guðmundur who consecrated Látrabjarg, when he was on his wanderings in the west, and when he had come a long way in consecrating it, it was said in the cliff: "I beg you, Bishop, go no further, for we must flee before your prayers and actions; but somewhere the bad ones have to be." It is then said that the bishop stopped consecrating the cliff, and thus it became his habit after that, when he consecrated a bird-cliff, to leave some part of them unconsecrated.
Those parts of bird-cliffs, which are said to be unconsecrated, are called "Heiðnaberg", and those names appear widely where the situation is the same, for example in Elliðaey in Breiðafjörður in Helgafellssókn. On that island, there is a bird-cliff on two sides, and the uppermost part of the cliff, which faces the northeast, is called "Heiðnaberg"; it is bad to rappel there and it is never done. Bishop Guðmundur had not consecrated that part of the cliff, because he intended it for land-wights or elves to inhabit, if they were there. There is also a Heiðnaberg between Búðardalur and Fagradalur in the west, and elves certainly live there, but not trolls.
Learn more
→ Complete guide to Icelandic pronunciation
→ Icelandic grammar lessons for all
Original text
Alt til skamms tíma var illur andi í helli einum í Grímsey. Þegar menn sigu þar í bergið eptir fugli, kom grá hönd og loðin út úr berginu, sem skar á festina og drap með því sigamenn. Seinast vígði sèra Páll Tómásson, sem nú er prestur á Knappstöðum í Stíflu, bergið, eptir því sem Grímseyingar sögðu. En sèra Páll hafði tekið eptir því, að hvassar brúnir stóðu fram úr bergi þessu, sem vaðirnir skárust á; lèt hann því Grímseyinga vaðbera sig, og seig í bergið, en stakk hamri í bjargúlpu sína, áður en hann fór ofan, svo eyarskeggjar sáu ekki. En á meðan hann væri niðri í berginu, skipaði hann þeim að sýngja sálma, svo hátt sem þeir gætu, og láta aldrei hlè á verða, þángað til hann gæfi þeim merki að draga sig upp. Af þessari tilhögun trúðu eyarbúar því, að Páll prestur hafði vígt bergið, er hann lèt þá sýngja til þess þeir skyldu síður heyra, meðan hann molaði með hamrinum hvössu brúnirnar úr berginu, en síðan hafa menn ekki farizt þar úr sigum.
Slíkar sögur um bjargvígslur voru alltíðar hèr áður, meðan þeir Þorlákur biskup helgi og Guðmundur biskup góði voru uppi. Þorlákur biskup átti að hafa vígt ýms fuglberg og hreinsað þaðan óhreina anda. Þegar hann vígði Látrabjarg fyrir vestan, heyrði hann rödd úr berginu, er sagði: „Einhvers staðar verða vondir að vera.“ Þá lèt biskup lítinn hluta bergsins eptir óvígðan, og þorir einginn síðan að síga þar. Þó gjörði fífldjarfur maður það einu sinni. Kom þá grá hönd úr berginu og skar á festina, og var það bráður bani mannsins. Þó segja aðrir, að það hafi verið Guðmundur biskup, er vígði Látrabjarg, þegar hann hafi verið á hrakningum sínum vestra, og er hann hafi verið lángt kominn að vígja það, hafi verið sagt í bjarginu: „Eg bið þig biskup, að fara ei leingra, því undan bænum þínum og aðgjörðum verðum vèr að flýa; en einhvers staðar verða vondir að vera.“ Er þá sagt, að biskup hafi hætt að vígja bjargið, og því hafi það verið vani hans eptir það, er hann vígði fuglberg, að láta nokkurn hluta þeirra óvígðan.
Þeir hlutar fuglbjarga, er sagt er að sèu óvígðir, eru kallaðir „heiðnaberg,“ og koma þau nöfn víða fyrir, þar sem eins stendur, t. d. í Elliðaey á Breiðafirði í Helgafellssókn. Á þeirri ey er fuglberg á tvo vegu, og er hið efsta bjargsins, er veit móti landnorðri, kallað „heiðnaberg;“ er þar ílt í að síga og aldrei gjört. Þann hluta bjargsins hafði Guðmundur biskup ekki vígt, af því hann ætlaði hann landvættum eða álfum til íbúðar, ef þeir væru þar. Heiðnaberg heitir og milli Búðardals og Fagradals fyrir vestan, og búa þar að vísu álfar en ekki tröll.
