Reynistaðar-bræður
In the autumn of 1780, Haldór Bjarnason, who then held the Reynistaður monastery, sent his twenty-year-old son, Bjarni, along with a man named Jón (called Austmann), to the south of Iceland to buy sheep because livestock numbers had fallen sharply in the north the previous year. Later that autumn, Haldór also sent his younger son, eleven-year-old Einar, with a man named Sigurður to help drive the purchased sheep back north. It is said that Einar went on this journey against his will and claimed he would never return home. However, his father insisted he go, hoping that friends in the south would gift the young boy various sheep during the transaction.
While buying sheep in the east and south, Bjarni, the leader of the group, visited a smithy where a certain priest was forging iron. Bjarni picked up a piece of iron and composed a verse implying the priest's tools were active (or perhaps making a double entendre). The priest, who was concealing an affair with his housemaid, mistakenly thought Bjarni was mocking his secret. In a rage, the priest cursed Bjarni, saying his soul would howl with hunger and be sunless before the next Christmas.
The curse proved prophetic. Late that autumn, despite warnings from friends, the four companions set out across the Kjalvegur mountain route with their sheep. They were given a guide named Jón. They never arrived; the entire party perished in a blizzard along with their livestock.
The whole winter passed with no news. The first clue came when the brothers' sister, Björg, dreamed that Bjarni appeared to her and recited a verse saying they lay under the frozen snow, where he had sat grieving over their dead bodies for three days.
In the spring, a traveler found their tent and thought he saw four bodies. However, when people arrived from Reynistaður later to retrieve them, only two bodies remained: those of Sigurður and the guide Jón. Farther north, they found the severed hand of Jón Austmann, his saddle gear cut to pieces, and his horse with its throat slit. It was believed that Jón, the strongest of the group, had tried to make it north alone but, upon losing hope, had killed his horse to end its suffering.
The bodies of the two brothers, Bjarni and Einar, were missing. Their sister then had another dream where Bjarni told her they lay huddled together in a rock crevice. This led to suspicions that someone had stolen the brothers' valuables and hidden their bodies. An investigation and lawsuit followed, but to no avail.
Desperate for answers, a sorcerer was hired. While staying at Reynistaður, he claimed to see the bodies hidden in a lava crevice under a large stone slab with a runic marker. He said they would not be found until the marker had decayed. Although he could see it clearly from afar, he became disoriented once he reached the wilderness and failed to find the spot.
The brothers' remains were finally discovered in 1845 in the Kjalhraun lava field, under a stone slab exactly as the sorcerer had described.
Learn more
→ Complete guide to Icelandic pronunciation
→ Icelandic grammar lessons for all
Original text
(Eptir Árbókum Espólíns og sögu nyrðra frá sèra Skúla Gíslasyni.)
Um haustið 1780 sendi Haldór Bjarnason, er þá hèlt Reynistaðar-klaustur, son sinn tvítugan, er Bjarni hèt, og mann með, er Jón hèt, og var kallaður Austmann, suður um land til fjárkaupa, því fyrirfarandi ár hafði mjög fallið fè á norðurlandi. Síðar um haustið sendi og Haldór ýngri son sinn suður, er Einar hèt, 11 ára að aldri, og mann með honum, er Sigurður hèt, og áttu þeir að hjálpa hinum til að reka fèð norður, er þeir höfðu keypt. Það er mælt, að Einar hafi nauðugur farið þessa för, og hafi sagt, að hann mundi ekki aptur heim koma. Hitt er og mælt, að faðir hans hafi ákaft viljað láta hann fara, því þó Reynistaðafólk væri auðugt, bjóst Haldór við, að vinir sínir mundu gefa Einari kind og kind, er hann, svo úngur færi til fjárkaupanna². Þegar þeir bræður voru að fjárkaupunum eystra og syðra, er mælt, að Bjarni, er var í flestu fyrir þeim fèlögum, hafi eitt sinn komið inn í smiðju, þar sem prestur nokkur var að smíða járn. Bjarni tók upp járnbút einn, er lá hjá presti, og mælti:
„Tvíllaust þetta tel eg stál, / tólin prests eru komin á ról.“
Þessu reiddist prestur; því svo stóð á, að hann átti þúnga með vinnukonu sinni, og hugði, sem þó var ekki, að Bjarni hefði heyrt það, og vildi bregða sèr brígzlum; prestur svaraði þá í bræði sinni:
„Ýli þín af sulti sál, / sólarlaus fyrir næstu jól.“
Þessi ummæli prests urðu að áhrínsorðum, því seint um haustið lögðu þeir fèlagar fjórir með fèð upp á fjöllin, og ætluðu norður Kjalveg, þrátt fyrir aðvaranir vina þeirra og kunníngja, því svo þókti, sem feigð kallaði að þeim. Var þeim þá feinginn leiðsögumaður, er Jón hèt. En alt um það komu þeir hvergi fram, og urðu allir úti með fènu og öðrum fjármunum, er þeir höfðu með sèr.
Nú leið allur veturinn, svo að ekkert spurðist til þeirra bræðra. En fyrst feingu menn á Reynistað grun á, hvernig farið hefði, þegar Björgu² Haldórsdóttur, systur þeirra bræðra, dreymdi, að Bjarni kæmi til sín og kvæði:
„Einginn finna okkur má
undir fannahjarni;
dægur þrjú yfir dauðum ná
dapur sat hann Bjarni.“
Leið svo af veturinn til þess um vorið, að ferðamaður einn fór suður fjöll, og fann tjald þeirra fèlaga, og þóktist sjá þar lík beggja þeirra bræðra, og tveggja manna annara. Síðar komu aðrir ferðamenn að tjaldinu; sáu þá að eins tvö líkin, og þegar sent var frá Reynistað eptir líkunum, fundust ekki nema tvö. Voru það lík þeirra Sigurðar og Jóns leiðsögumanns. Eptir lánga leit fannst miklu norðar á fjöllunum önnur höndin af Jóni Austmann, reiðtýgi hans og reiðgjarðir sundurskornar, og reiðhestur hans skorinn á háls. Var það trú manna, að hann, sem hafði verið mestur mannskapsmaður þeirra fèlaga, hefði haldið norður þángað, en hefði, þegar hann örvænti um að ná norður í bygð, drepið sjálfur hestinn, til að stytta eymdarstundir hans. En af bræðrunum fannst hvorki hold nè hár, nè heldur gripir þeir, er þeir höfðu haft með sèr. Þegar lík þeirra bræðra fundust ekki, dreymdi systur þeirra um, að Bjarni bróðir sinn kæmi og kvæði þetta:
„Í klettaskoru kreptir liggjum bræður;
en í tjaldi áður þar
allir hvíldum fèlagar.“
Af þessari stöku feingu menn grun á, að maður nokkur, sem farið hafði þenna veg um vorið, hefði stolið af líkum þeirra bræðra öllu fèmætu, tekið síðan líkin sjálf úr tjaldinu og falið einhverstaðar. Var þá byrjuð ransókn, og mál höfðað, en alt kom fyrir ekki. En með því ekkert var sparað til að fá skýrslu um líkhvarfið, var galdramaður tilfeinginn, að vita, hvers hann mætti vísari verða. Hann hafðist við í úthýsi á Reynistað. Þóktist hann sjá, að lík þeirra bræðra væru urðuð í hraungjótu, og stór hella ofaná, en miði með rúnum lægi undir hellunni, og sagði karl, að líkin mundu ekki finnast, fyrr en miðinn væri að eingu orðinn. Þóktist hann sjá þetta alt gjörla heima, og bjóst til ferðar; en á leiðinni glaptist alt fyrir honum, svo hann fann ekki líkin, er hann kom í óbyggðina, þar sem þeirra var von.
Líkin fundust loksins nálægt 1845, suður í Kjalhrauni, undir hellu, eins og galdramaðurinn hafði sagt.
