Huldumaðurinn og stúlkan
Once upon a time, a certain teenage girl was in service with her mother, who was a farming widow, and she tended her sheep. One morning early, she walked by a certain hill; a man stood by the hill with a sorrowful expression, and asked the girl to help him and go into the hill and pass her hands over his wife in childbirth need, for then she would be delivered. The hidden man mentioned his name, and said he was called Arnljótur. The girl did not want to comply with his request. But during the day, when she met her mother, she told her what had happened to her, and her mother then advised her that she should comply with the hidden man's request if he sought the same thing again, and scolded her daughter for how unhelpful she had been.
The next morning, the hidden man sought the same thing; but the girl refused. On the third morning he came again, and said his wife was at death's door. The girl then allowed herself to be persuaded. The elf-woman immediately gave birth to 3 children, but then died. The girl then bathed the children and swaddled them, laid them all in one bed, read a prayer over them, and made the sign of the cross over them. But when she intended to turn from the bed, she stumbled, so that she fell onto one of the children and crushed it to death.
Arnljótur followed her out afterwards, and said she could now see that it would have gone better if she had granted his request sooner, and that she had acted clumsily with the child, yet he would not blame her for it, since it had been an accidental deed. He gave her 3 valuable objects at parting, and asked her to greet her mother, and thanked her for her good advice, for he said that since the girl had refused Arnljótur twice, she would not have seen him again if she had refused a third time.
A little later, Arnljótur met the girl again, and asked her to walk into the hill with him and marry him, for otherwise the children would die in his hands. He pressed her greatly; but she refused it on all points. Somewhat later, a stranger came to the mother and daughter, and tried to buy from them the objects that the elf had given them earlier, and offered other more splendid ones in their stead. But the girl refused that, and said she would not part with the objects that "her Arnljótur" had given her.
The day after, Arnljótur met the girl again, where she was gathering brushwood. "You did well," he said, "that you did not dispose of the objects I gave you, and in that you showed your loyalty to me. Do now as I ask you, and come with me and live with me; you shall then lack nothing and suffer no want." To this the girl refused obstinately.
Then the elf-man spoke: "Obstinate you are, and so you will prove to be to others, but you shall not have the better of it, and you will be luckless from now on; but that woman whom you sit over [as a midwife] shall always be saved, and from that you shall always earn your living." Then the hidden man vanished. When the girl came home, her mother and the objects were gone, and Arnljótur had taken them away to his home; but Arnljótur's prediction became a prophecy; the girl was luckless and could settle nowhere, but was a midwife of great repute.
Learn more
→ Complete guide to Icelandic pronunciation
→ Icelandic grammar lessons for all
Original text
(Eptir handriti síra Skúla Gíslasonar á Stóra-núpi.)
Einhvern tíma var únglíngsstúlka nokkur á vist með móður sinni, er var búandi ekkja, og gætti fjár hennar. Einn morgun snemma gekk hún hjá hól nokkrum, stóð maður hjá hónum með döpru bragði, og beiddi stúlkuna að hjálpa sèr og gánga í hólinn og fara höndum um konu sína í barnsnauð, því þá yrði hún lèttari. Nefndi huldumaður nafn sitt, og kvaðst heita Arnljótur. Ekki vildi stúlkan verða við bón hans. En um daginn, þegar hún hitti móður sína, sagði hún henni frá því, er fyrir hana hafði borið, og rèð móðir hennar þá til þess, að hún yrði við bón huldumanns, ef hann leitaði optar hins sama, og átaldi dóttur sína fyrir það, hvað óbónþæg hún hefði verið.
Morguninn eptir leitaði huldumaður hins sama; en stúlkan synjaði. Hinn þriðja morgun kom hann enn, og kvað konu sína aðfram komna. Lèt stúlkan þá tilleiðast og fæddi álfkonan þegar 3 börn, en dó síðan. Stúlkan laugaði síðan börnin og reifaði þau, lagði þau öll í eitt rúm, las gott yfir þeim og signdi þau. En þegar hún ætlaði að snúa frá rúminu, hrasaði hún, svo hún fèll á eitt barnið og kramdi það til heljar.
Arnljótur fylgði henni síðan út, og kvað hana nú sjá, að betur hefði farið, ef hún hefði gjört bón sína fyrr, og slysulega hefði henni farið með barnið, en þó gæfi hann henni ekki sök á því, þar eð það hefði verið óviljaverk. Gaf hann henni 3 gripi að skilnaði, og beiddi að heilsa móður hennar, og þakkaði henni fyrir góðar tillögur sínar, því þegar stúlkan hafði neitað Arnljóti tvívegis, kvað hún hana ekki optar skyldu koma fyrir augu sèr, ef hún neitaði í þriðja sinn.
Litlu síðar hitti Arnljótur stúlkuna aptur, og bað hana gánga í hólinn með sèr og eiga sig, því ella dæu börnin í höndum sèr. Lagði hann mjög að henni; en hún aftók það í alla staði. Nokkru seinna kom ókunnugur maður til þeirra mæðgna, og falaði af þeim gripina, er álfurinn hafði gefið þeim fyrr, og bauð aðra glæsilegri í staðinn. En stúlkan aftók það, og kvaðst ekki láta þá gripi af hendi, er Arnljótur sinn hefði gefið sèr.
Daginn eptir hitti Arnljótur stúlkuna enn, þar sem hún var að rífa hrís. „Vel gjörðir þú“, sagði hann, „að þú fargaðir ekki gripum þeim, er eg gaf þèr, og sýndir þú í því trygð þína við mig. Gjörðu nú, sem eg bið þig, og kom með mèr og búðu hjá mèr; skal þig þá ekkert skorta og ekkert að þèr gánga.“ Þessu neitaði stúlkan þverlega.
Þá mælti álfamaður: „Þverlynd ertu, og svo muntu fleirum reynast, en ekki skaltu hafa betra af því, og muntu auðnulítil frá þessu, en jafnan skal þeirri konu borgið, er þú situr yfir, og af því skaltu jafnan hafa uppeldi þitt.“ Síðan hvarf huldumaðurinn. Þegar stúlkan kom heim, var móðir hennar og gripirnir horfnir, og hafði Arnljótur numið þau burt til sín; en ummæli Arnljóts urðu að áhrínsorðum; var stúlkan auðnulaus og eirði hvergi, en atkvæða yfirsetukona.
