Borghildur álfkona
Álfaborg (Elf-Rock) is the name of a large rock, resembling a fortress, which stands before the middle of the head of Borgarfjörður in Múlasýsla, on flat marshes, and the fjord likely draws its name from this "borg." The rock is estimated to be 6 to 8 fathoms in height, and about 24 fathoms in circumference; it is mostly a steep slope at the bottom, but rocky cliffs above, yet accessible in many places; there is gravel on top of the rock and patches of grass.
It was called Álfaborg because it was the common belief of the people that it was the main residence of the highest elves and chieftains of the hidden people in the East, who were very numerous. People also believed that the church of these rock-dwellers and their neighbors was furthest in a narrow valley that lies off of Borgarfjörður, called Kækjudalur, inside a stone there; it looks very much like a house in shape and is named Kirkjusteinn (Church Stone), and people often thought they became aware of hidden people riding there.
Jökulsá is the name of the next farm in front of Álfaborg, on that side of the Fjarðará river. Once, a farmer lived there who kept a servant woman named Guðrún. One Sunday in summer, everyone went from there to church at Desjarmýri, except the servant woman; she was home alone. Her mistress asked her to churn and store the milk products when she had finished gathering and milking the sheep.
The people then went to church, but the girl went to gather the sheep; she milked the ewes and let them down onto the gravel banks below the farm. After that, she went to cook, and when she had finished the farm chores, she came out to the yard and looked around from there, both for the ewes and anything else that might appear before her.
She then sees many people riding along the paths that lie below the homefield at Jökulsá. These men were many together, and all rode in colored clothes on lively and beautiful horses. This surprised her all the more, both because the people were coming from "outside" (the outer direction), and also because of how late these people were going to church.
All of them went past the farm, except one woman; she rode up the homefield and home into the yard. This woman was noble in appearance and looked blessed, but was advanced in age. She greets the girl and says: "Give me skimmed milk to drink, my girl."
The girl ran inside, filled a wooden tankard with ewe's milk, and brought it to her. The woman took it and took a deep draft. When she stopped, the servant asked: "What are you called?" But the woman answered nothing and began to drink again, and drank another draft. The servant then asks her again the same question. But the woman still answers nothing and goes to drink.
When she had drunk from the tankard and placed the lid over it, the girl sees that she reaches into her bosom, takes from there a beautiful linen cloth, places it on top of the tankard lid, hands it to her, and thanks her.
Then the girl asks yet a third time: "What are you called?"
"Borghildur I am called, my curious one," says the woman, struck the horse with a whip, and rode out of the yard after the people and caught up with them.
But the servant woman watched after them, and last saw them when they rode in by a gray stone on the outer side of the so-called Kollutungur; these lead into Kækjudalur.
Time passed and she waited until the people came home in the evening from church; then the servant woman told of that which had happened to her during the day, and showed the people the cloth that was given to her; it was so beautiful that no one thought they had seen such a thing, and it is said that it circulated among the noblewomen of the country. But the riding party that the servant woman saw was supposed to have been hidden people from Álfaborg, intending to go to church at Kirkjusteinn in Kækjudalur.
Learn more
→ Complete guide to Icelandic pronunciation
→ Icelandic grammar lessons for all
Original text
(Eptir handritum Sæbjarnar Egilssonar á Klippstað og Jóns Bjarnasonar í Brúnavík í Múlasýslu.)
Álfaborg heitir klettur mikill, líkur herborg, sem stendur fyrir miðjum botni Borgarfjarðar í Múlasýslu, á slèttum mýrum, og mun fjörðurinn draga nafn af borg þessari. Borgin er á að geta 6 til 8 faðma á hæð, en hèr um bil 24 faðma að ummáli; er brekka víðast að neðanverðu, en klettar fyrir ofan, og þó víða uppgaungur; melur er uppi á borginni og grastorfur. Álfaborg var hún kölluð, af því það var alþýðu trú, að þar væri höfuðból æðstu álfa og höfðíngja huldufólks á austurlandi, er var geysi-margt. Því trúðu menn einnig, að kirkja þessara borgarmanna og sveitúnga þeirra væri fremst í þraungum dal, sem liggur fram af Borgarfirði, og Kækjudalur heitir, þar í steini, og líkist hann mjög húsi í lögun, og er nefndur Kirkjusteinn, og þóktust menn opt verða þess varir, að huldufólk reið þángað. Jökulsá heitir næsti bær fyrir framan Álfaborgina, þeim megin Fjarðarár. Einu sinni bjó þar bóndi, sem hèlt vinnukonu þá, sem Guðrún hèt. Einhvern sunnudag um sumar fóru allir þaðan til kirkju að Desjarmýri, nema vinnukonan; hún var ein heima. Húsmóðir hennar bað hana að skaka og hirða málnytu, þegar hún væri búin ad smala og mjalta fèð. Fór svo fólkið til kirkjunnar, en stúlkan að smala, mjólkaði svo ærnar og hleypti þeim ofan á eyrarnar, fyrir neðan bæinn. Eptir það fór hún að matselda, og þegar hún hafði lokið búverkum, kom hún út á hlað og skygndist þaðan um bæði eptir ánum og öðru, sem fyrir hana bar. Sèr hún þá margt fólk ríða fram eptir götunum, sem liggja neðan við túnið á Jökulsá. Þessir menn voru margir saman, og riðu allir í litklæðum á fjörugum hestum og fallegum. Hana furðar þetta því fremur, sem bæði var fólkið farið að utan, og svo það, hvað seint þetta fólk færi til kirkju. Allir fóru þeir fram hjá bænum, nema kona ein; hún reið upp túnið og heim á hlaðið. Þessi kona var göfug ásýndum og sælleg, en hnígin á efra aldur. Hún heilsar stúlkunni og segir: „Gef mèr skekna mjólk að drekka, stúlka mín.“ Stúlkan hljóp inn, fylti trèkönnu með áum og færði henni. En konan tók við og teygaði. Þegar hún gaf upp, spurði vinnukonan: „Hvað heitið þèr?“ En konan svaraði eingu, og fór aptur að drekka, og drakk annan teyg. Spyr þá vinnukonan hana aptur að sömu spurníngu. En konan svarar enn eingu, og fer að drekka. Þegar hún hafði drukkið úr könnunni, og lagt lokið yfir, sèr stúlkan, að hún fer inn í barm sinn, og tekur þaðan fallegan lèreptsklút, leggur ofan á könnulokið og fær henni, og þakkar henni fyrir. Þá spyr stúlkan enn í þriðja sinn: „Hvað heitið þèr?“ „Borghildur heiti eg, forvitna mín,“ segir konan, sló hestinn svipuhögg, og reið úr hlaðinu á eptir fólkinu og náði því. En vinnukonan horfði á eptir því, og sá það seinast til þess, að það reið inn hjá gráum steini utan til í svo nefndum Kollutúngum; þær liggja fram til Kækjudals. Leið svo og beið, þángað til fólkið kom heim um kvöldið frá kirkju, þá sagði vinnukonan frá því, sem fyrir sig hefði borið um daginn, og sýndi fólkinu klútinn, sem henni var gefinn; var hann svo fallegur, að eingum þóktist slíkan sèð hafa, og er sagt hann hafi geingið milli höfðíngskvenna á landinu. En reiðfólk það, sem vinnukonan sá, átti að hafa verið huldufólk úr Álfaborginni, og ætlað til kirkju í Kirkjusteininn á Kækjudal.
