Sýslumannskonan á Bustarfelli
At Bustarfell in Vopnafjörður, there was once a Magistrate, wealthy and of high lineage. He was married and kept a very bountiful household. It was the custom at Bustarfell that people lay down to sleep in the winters before the lights were lit in the baðstofa, and the Magistrate's wife always decided how long they slept. She lit the light herself and woke the people.
It happened one time that the wife did not wake up as she was accustomed to, and the servants got out of bed and lit the lights. The Magistrate did not want to let her be woken; he said that she must be dreaming, and she should enjoy the dream. And when much of the night had passed, she finally woke up and sighed very heavily.
She then tells her dream: that she felt a man had come to her and asked her to stand up and go with him. She does so, and he goes with her some distance from the farm to a certain large stone, which stood on the Bustarfell property and which she knew. The man walks three times clockwise around the stone; and it then seemed to the woman to turn into a small but magnificent house.
He then leads the woman into the house, and everything there is beautifully furnished. There she sees that a woman lies on the floor, and is in very difficult labor. An old crone was also in the house, and no other people. The man then stated his errand to the Magistrate's wife and asks her to save his wife, who lies on the floor, and says she will die unless she enjoys the assistance of human beings. The Magistrate's wife then walks to the woman in childbed and says: "Good Jesus help you." At these words, a change occurred, so that the woman was soon delivered, and this brought them all the greatest joy. The Magistrate's wife observes that after she named the name of Jesus, the old crone scuttled away and sweeps the inside of the whole house as thoroughly as possible, and the Magistrate's wife imagines that the crone thought the home was hardly "cleaned" by that name.
Now the task of bathing the child begins, and the Magistrate's wife is to be in charge of that work. The mother gives her a jar with ointment in it, which she is to apply to the child's eyes as she bathes it. The Magistrate's wife does this, and assumes that this ointment must be healing. It occurs to her to apply it to her own eyes, but she does not dare to do so in front of the people. However, she manages with a trick, so that no one saw, to touch her fingertip to her right eye.
The bathing is then finished, and the Magistrate's wife prepares for the journey home. And at parting, the mother gives her a very expensive cloth; it was made of velvet and all woven with gold. The man then walks with the Magistrate's wife out of the house, and when they come out, he walks three times counter-clockwise around the house, and it then turns back into a stone. He then accompanies the woman back home to Bustarfell, and parts with her there.
The Magistrate's wife now takes the cloth from under her head and shows it as proof of her story. No one thought they had seen such an object of the same kind, and it is said that this cloth is still used as an altar cloth at the church to which Bustarfell belongs.
But regarding the Magistrate's wife, it is said that she found such a change in her right eye, in which she had applied the ointment, that now she saw with it everything that happened both in the earth and on it. It is said that near Bustarfell there are great rock slabs and large cliffs. The Magistrate's wife now saw that this was actually different than it appeared, and that these were all farms, houses, and large villages; it was all full of people who had all the same activities as other people—they mowed and raked and cultivated homefields and meadows. They owned cattle, sheep, and horses, which all walked among the other livestock and likewise the people.
These hidden people walked among other people and worked as they saw fit. But no one saw them except the Magistrate's wife; she noticed that these people were much more practical in work and weather-wise than other people. They often spread hay to dry when there was no dry weather, and sometimes they did not spread it, though there was crackling dry weather. The Magistrate's wife noticed that dry weather always came when they spread the hay, but rain if they did not, while others spread theirs, and so it was with other tasks. The Magistrate's wife paid close attention to their farming and methods, and she felt that it all turned to her advantage.
Some time passed in this way.
It happened one time that the Magistrate's wife comes to the trading post. And when she comes into the shop, she sees that the woman over whom she had sat in the past is inside the shop counter. She has gathered and loaded into her arms various things that were the rarest of merchandise among the merchants. The Magistrate's wife sees that no one is aware of this woman except her. She therefore walks up to the counter and says very friendly: "And so we meet here again."
The hidden woman turns around very angrily and spits in the right eye of the Magistrate's wife, without saying anything. And it happened so suddenly that the Magistrate's wife did not see the hidden woman from that moment on, and nothing further than she had seen before she applied the ointment to her right eye.
Learn more
→ Complete guide to Icelandic pronunciation
→ Icelandic grammar lessons for all
Original text
(Eptir handriti Jóns alþíngismanns Sigurðssonar á Gautlöndum.)
Að Bustarfelli í Vopnafirði var einu sinni sýslumaður, ríkur og stórættaður. Hann var kvongaður og átti rausnarbú mikið. Sá var siður á Bustarfelli, að fólk lagðist til svefns á vetrum, áður en ljós var kveykt í baðstofu, og rèð konan sýslumannsins því altènd, hvað leingi var sofið. Kveykti hún sjálf ljós og vakti fólkið.
Það var einhverju sinni, að konan vaknar ekki, sem hún var vön, og fer vinnufólkið á fætur og kveykir. Vill ekki sýslumaður láta vekja hana; segir hann, að hana muni dreyma, og skuli hún njóta draumsins. Og er lángt er liðið á nótt, vaknar hún loksins og varpar allmæðilega öndinni. Segir hún þá draum sinn, að henni þykir maður hafa komið að sèr og beðið sig uppstanda og fara með sèr. Hún gjörir það, og fer hann með hana nokkuð frá bænum og að steini einum stórum, sem stóð í landeign Bustarfells og hún þekti. Maðurinn geingur þrisvar rèttsælis í kríng um steininn; og sýnist þá konunni hann verða að litlu, en skrautlegu húsi.
Leiðir hann svo konuna inn í húsið, og er þar alt fagurlega umbúið. Þar sèr hún, að kona liggur á gólfi, og er mjög þúnglega haldin. Kerlíng ein var og í húsinu og ekki fleira manna. Maðurinn bar þá upp erindið við konu sýslumannsins og biður hana bjarga konu sinni, sem liggi á gólfi, og muni deya, nema hún njóti að fulltíngis mennskra manna. Sýslumannskonan geingur þá að sængur konunni og segir: „Jesús góður hjálpi þèr.“ Við þessi orð brá svo, að konan verður bráðum lèttari, og aflar það þeim öllum hinnar mestu gleði. Það sèr sýslumannskonan, að eptir það hún nefndi Jesú nafn skreiðist kerlíngin ofan og sópar sem vandlegast innan alt húsið, og ímyndar sýslumannskonan sèr, að kerlíngu hafi lítið þókt hreinkast híbýlin við það nafn.
Nú er tekið til að lauga barnið og skal sýslumannskonan vera fyrir þeim starfa. Fær sængurkonan henni bauk með smyrslum í, sem hún á að bera í augu barnsins, um leið og hún laugar. Þetta gjörir sýslumannskonan, og ætlar, að smyrsli þessi muni heilnæm. Dettur henni í hug að bera þau í augu sèr, en þorir það þó ekki fyrir fólkinu. Þó getur hún með lagi og svo einginn sá, brugðið fíngurgómnum í hægra auga sitt. Er svo lokið laugsminni, og býst sýslumannskonan til heimferða. En að skilnaði gefur sængurkonan henni dúk mjög dýran; var hann úr guðvef og allur gull ofinn. Geingur svo maðurinn með sýslumannskonunni út úr húsinu, og er þau koma út, geingur hann þrisvar rángsælis í kríng um húsið, og verður það þá aptur að steini. Fylgir hann konunni síðan aptur heim að Bustarfelli, og skilur þar við hana.
Tekur nú sýslumannskonan dúkinn undan höfði sèr, og sýnir til jarteikna um sögu sína. Þóktist einginn slíkan grip sèð hafa af samri tegund, og er svo sagt, að dúkur þessi sè enn hafður að altarisklæði við kirkju þá, sem Bustarfell á kirkjusókn að.
En frá sýslumannskonunni er það að segja, að hún fann þá breytíngu á hægra auga sínu, sem hún hafði borið smyrslin í, að nú sá hún með því alt, sem skeði bæði í jörðu og á; er svo sagt, að nálægt Bustarfelli sèu klappir miklar og björg stór. Sá nú sýslumannskonan, að þetta var raunar öðruvísi, en sýndist, og að þetta voru alt bæir, hús og þorp stór; var það alt fult af fólki, sem hafði alt atferli, sem annað fólk, sló og rakaði og yrkti tún og eingjar. Það átti naut, sauði og hesta, sem alt gekk innan um annan búsmala og eins fólkið. Það gekk með öðru fólki og vann það, sem því sýndist. En einginn sá það, nema sýslumannskonan; tok hún fyrir því, að þetta fólk var miklu verkhyggnara og veðurglöggara, en annað fólk; breiddi það opt hey, þegar ekki var þerrir, og stundum breiddi það ekki, þó á væri brakandi þerrir. Tók sýslumannskonan eptir því, að þá kom ætíð þerrir, þegar það breiddi, en rigníng, ef það breiddi ekki, en aðrir breiddu, og svo var um annan verknað. Tók sýslumannskonan mjög eptir því búnað og verklag, og þókti henni sèr það alt að góðu verða. Liðu svo fram nokkrir tímar.
Það var einhverjusinni, að sýslumannskonan kemur í kaupstað. Og er hún kemur í krambúð, sèr hún, að kona sú, er hún sat yfir forðum, er fyrir innan búðarborðið. Hefir hún tínt saman og hlaðið í fáng sèr ýmislegu, sem fágætast var af kramvöru hjá kaupmönnum. Það sèr sýslumannskonan, að einginn verður var við konu þessa, nema hún. Hún geingur því að borðinu, og segir mjög vingjarnlega: „Og við sjáumst þá hèrna aptur.“ Huldukonan snýr sèr við mjög reiðulega og hrækir í hægra augað á sýslumannskonunni, án þess að segja nokkuð. En svo brá við, að sýslumannskonan sá ekki huldukonuna upp frá því, og ekkert framar, en hún hafði sèð, áður en hún bar smyrslin í hægra augað á sèr.
