Þórður á Þrastastöðum
There was a man named Þórður; he lived at Þrastastaðir on Höfðaströnd in Skagafjörður. He was considered somewhat strange in character. One winter, he left home intending to go to the trading post, but the snowfall was so heavy that people thought it impossible to find the way. He carried a sack of goods and walked down over the marshes, as it is not far from there to Hofsós. When he had gone a short distance, he got lost, but kept going until evening; then he thought he saw buildings so high that it was astonishing. He walks there; there are lights in the windows.
He walks to one window, sees people inside, hears music and singing, and sees dancing. He then goes to the door and knocks. Immediately a man in a frock coat comes to the door and asks him what he wants. Þórður told it as it was regarding his getting lost and said he wanted to get shelter, if that were possible. The other said that was available, "and follow me in with your sack of goods. I will trade with you tomorrow, and you will not think it worse than in Hofsós".
Þórður hardly believed himself and thought he was dreaming. Now the man in the frock coat leads Þórður into a parlor, though he was not dressed elegantly; there were many people there—a woman, children, and servants; they were all dressed in finery, sitting with song and merriment. The man in the frock coat, or the host, spoke to his wife quietly, yet so Þórður heard: "Here has come a man, weary and lost, and needs refreshment. Do something good for him, my dear". She said he was in a bad way, stood up quickly, and fetched him food, both plentiful and good. And the host comes with a bottle and two glasses, pours, drinks one himself, but asks Þórður to drink the other. He does so. He feels he has never tasted such good wine in his life.
There was the greatest entertainment there and Þórður was not bored, but his adventure seemed strange to him. He gets one glass after another; he begins to get drunk. Then he got a good bed and slept through the night. In the morning he got food and wine even better than in the evening. Then the host walks out with him and invites him to trade. Þórður accepts that. They go into the shop; there are all kinds of merchandise. Þórður handed in his goods; the merchant (rightly named so) took them for a good half more than was customary in Hofsós. Þórður now took grain in his sack and linen and various wares he needed; it was all at half the price he was used to, and when he was finished, the merchant gave him a shawl for his wife and bread for the children.
He said that he should enjoy the fact that he had helped his son out of mortal danger. Þórður thought that had not happened. The merchant said it had indeed happened. "You were once situated under Þórðarhöfði with several young men. You were waiting for a breeze and intended to go out to Drangey. They started playing at stone-throwing and aimed at a rock there, and the sunshine was hot; my son had lain down to rest under the rock, for he was weary and had been awake during the night. You forbade the men the stone-throwing and said it was needless sport. They stopped, to be sure, but made fun of you for your whims, and said you had always been strange. But had you not forbidden this, they would have killed my son".
With that said, Þórður began to get ready to leave; the weather was then bright. Þórður now bid farewell to all the people, and the merchant walked with him part of the way and bid him farewell, and then turns home. Þórður now continues on his way. But when he looked back toward the trading post, he saw nothing but Þórðarhöfði a short distance from him; he was very amazed and walked home, found his wife, told her the story, showed her the wares, and gave her the shawl. She rejoiced at all this and thanked her husband for the gift. Þórður's wares went widely on display and such things had never been seen here in this country, even if one searched widely. Þórður never saw the merchant nor any of that people again. But of the wares, he had some for show all his life.
Learn more
→ Complete guide to Icelandic pronunciation
→ Icelandic grammar lessons for all
Original text
(Eyfirzk sögn)
Þórður hèt maður; hann bjó á Þrastastöðum á Höfðaströnd í Skagafirði. Hann þókti nokkuð undarlegur í skapi. Það var einn vetur, að hann fór að heiman, og ætlaði í kaupstað, en drífa var svo mikil, að mönnum þókti óratandi. Hann bar vörupoka og geingur nú ofan mýrar, því ekki er lángt þaðan í Hofsós. Þegar hann er skamt kominn, villist hann, heldur þó áfram til kvölds, þá þykist hann sjá búðir svo háar, að furðu gegndi; geingur hann þángað; er þar ljós í gluggum.
Hann geingur að einum, sèr þar fólk inni og heyrir hljóðfærasaung og sèr dansað. Hann geingur nú að dyrum, og klappar uppá. Strax kemur fram í dyrnar maður á frakka og spyr hann, hvað hann vilji. Þórður sagði sem var um villu sína og kveðst hann vilja fá sèr húsaskjól, ef þess væri kostur. Hinn kvað það til reiðu „og fylg þú mèr inn með vörupoka þinn. Skal eg á morgun verzla við þig, og mun þèr ekki verra þykja, en í Hofsós.“
Þórður trúði varla sjálfum sèr og hèlt hann sig væri að dreyma. Nú leiðir frakkamaðurinn Þórð í stofu þó hann væri ekki tígulega búinn; var þar margt fólk, kona, börn og hjú; var það alt skrautlega búið, sat við saung og gleði. Frakkamaðurinn eða húsráðandinn mælti til konu sinnar lágt, en þó svo Þórður heyrði: „Hèr er kominn maður, lúinn og viltur og þarf hressingar við. Gjörðu honum eitthvað gott heillin mín.“ Hún kvað hann bágt eiga, stóð upp brátt, og sækir honum mat, bæði mikinn og góðan. En húsráðandinn kemur með flösku og staup tvö, skeinkir á, drekkur annað sjálfur, en biður Þórð drekka hitt. Hann gjörir það. Þykist hann ei smakkað hafa jafngott vín á æfi sinni.
Þar var skemtan hin mesta og leiddist Þórði ekki, en kynlegt þókti honum æfintýri sitt. Fær hann nú hvert staupið að öðru; tekur hann að verða drukkinn. Síðan fèkk hann gott rúm, og svaf af um nóttina. Um morguninn fèkk hann líka mat og vín enn betra, en um kvöldið. Síðan geingur húsráðandi með honum út, og býður honum að höndla við sig. Þórður þiggur það. Gánga þeir í búðina; er þar allskonar varníngur. Þórður leggur inn vörur sínar; tók kaupmaður (rèttast nefndur) þær góðum helmíngi betur, en var vani til í Hofsós. Þórður tók nú korn í poka sinn og lèrept og ýmislegt kram, sem hann þurfti; var það alt með helmíngi betra verði, en hann hafði vanizt, og er hann var búinn, gaf kaupmaður honum sjal handa konunni og brauð handa börnunum.
Sagði, að hann skyldi njóta þess, að hann hefði hjálpað syni sínum úr lífsháska. Þórður hèlt það ekki verið hafa. Kaupmaður sagði það þó verið hafa. „Þú varst einu sinni staddur undir Þórðarhöfða með fleiri mönnum úngum. Þið láguð eptir byr og ætluðuð fram í Drángey. Þeir fóru að leika sèr að steinkasti og hæfu þar í klett, en sólskin var heitt; hafði sonur minn lagzt til hvíldar undir klettinn, því hann var lúinn og hafði vakað um nóttina. Þú bannaðir mönnunum steinkastið og kvaðst það óþarfagaman. Þeir hættu að vísu, en höfðu þig í skimpi fyrir tiktúrur þínar, og kváðu þig jafnan undarlegan verið hafa. En hefðir þú ekki þetta bannað, mundu þeir hafa drepið son minn.“
Að svo mæltu fór Þórður að búa sig á stað; var þá bjart veður. Kvaddi nú Þórður fólkið alt, en kaupmaður gekk með honum á veg og bað hann síðan vel fara, og snýr heim síðan. Þórður heldur nú leiðar sinnar. En er hann leit við til kaupstaðarins, sá hann ekkert, nema Þórðarhöfðann skamt frá sèr; furðaði hann sig mjög og gekk nú heim, fann konu sína, sagði henni frá og sýndi henni varnínginn og fær henni sjalið. Hún gladdist við alt þetta og þakkaði manni sínum gjöfina. Varníngur Þórðar gekk víða til sýnis og hafði slíkur aldrei sèzt hèr á landi, og þó víðar væri leitað. Aldrei sá Þórður kaupmanninn, nè nokkuð af því fólki síðan. En af varníngnum átti hann til sýnis alla sína æfi.
