Álfkonan í Ásgarðsstapa
In Hvammssveit in Dalasýsla, there is a farm called Ásgarður. It stands a short distance from the sea under a beautiful mountainside. Along the sea lies a flat, beautiful stretch of ground. Above this ground is a large marsh, which extends up towards the farmhouse in Ásgarður. Rising up from the middle of the marsh stands a large rock (or crag), called Ásgarðsstapi. It was the talk of old men that elf-folk lived there, and indeed, people often thought they became aware of them.
Once, a certain farmer lived in Ásgarður, young in age and a most capable man. He had a young wife; she was a woman of great character and beautiful in appearance.
On Christmas Eve, she was once alone out in the pantry, cutting down hangikjöt (smoked meat), which she intended to portion out to the household, as is still the custom in the countryside at that time of year. While she was doing this, a stranger came to her, takes her hand, and leads her out, and all the way down to Ásgarðsstapi. The rock was open, and they walked inside.
A woman lay there on the floor and was in difficult labor. The stranger leads the wife to her bed and spoke: "This is my wife, and she lies in childbirth need; let us see if you can try to help her."
The wife passes her hands over her, and within a short time, she is delivered. When the child was born, the wife bathes it and then swaddles it. The hidden woman then hands her a stone, black in color, and asks her to stroke it over the child's eyes. She does so, but at the same time, she brushes it against one of her own eyes, so that it was not noticed. She then felt a strange change occur; for now she sees with that eye all things in the earth and on it, and spirits no less than men.
When this was done, the elf-man takes her hand and leads her up below the Ásgarður homefield. At parting, he thanks her for her assistance with many fair words, and asks her if he may call on her again if he is in urgent need. He tells her that she should rise early the next morning, and she will then find a chest on the farm bank; inside it will be a woman's outfit, which she shall own and wear on Christmas Day or New Year's Day, whichever day mass is held in Ásgarður. With that said, they parted.
The wife now comes home and lets nothing be known. She rises from bed in the morning before anyone wakes; there was then a chest on the farm bank, and in it women's clothing, very magnificent, such that she had never seen the like. During the day, mass was held in Ásgarður, and everyone stared at the beautiful festive garb she was wearing.
For 10 consecutive years after this, she disappeared every year, for about half a day, and sometimes a whole one, and no one knew what became of her. The farmer often pressed her and asked her to tell him where she went; but that was not an option, she said she would tell no one.
It happened one night that a farmhand of the farmer in Ásgarður could not sleep. He then hears that someone comes to the window that was over the couple's bed, calls to the wife, and asks her to come quickly; for now his wife has lain down on the floor, and his mind is heavy with dread.
The wife responds quickly, dresses silently, and then goes out of the baðstofa. The farmer misses her in the morning and is startled. Everyone dresses quickly, but when they come out, they see where she comes walking from down in the marsh. When she comes home, she is weeping greatly. She then tells the whole story from the beginning: that she had been fetched every year to the woman in the rock, but now she had died in childbirth.
It happened some years later that this woman was situated west in Stykkishólmur; there was a crowded market gathering there. She recognizes the elf-man from Ásgarðsstapi there. She becomes too impulsive and says: "So, you are here."
He walks silently up to her and strikes his finger into her sighted eye, the one she saw everything with, and from that moment she became blind in that eye, and she regretted her carelessness greatly ever since. But she remained a most lucky woman all her life.
Learn more
→ Complete guide to Icelandic pronunciation
→ Icelandic grammar lessons for all
Original text
(Eptir handriti síra Páls Jónssonar nú á völlum í Svarfaðardal.)
Í Hvammssveit í Dalsýslu er bær sá, er Ásgarður heitir. Stendur hann skamt frá sjó undir fjallshlíð einni fagurri. Með sjónum liggur grund ein, slétt og fögur. Fyrir ofan grundina er flói mikill, og liggur hann upp undir bæinn í Ásgarði. Upp úr miðjum flóanum stendur stapi mikill, og er hann kallaður Ásgarðsstapi. Það var gamalla manna mál, að þar byggi álfafólk, enda þóktust menn oft verða varir við það. Einhvern tíma bjó í Ásgarði bóndi nokkur, úngur að aldri og atgjörvigur maður hið mesta. Hann átti únga konu; var hún kvennskörungur mikill og fríð sýnum.
Á aðfangadagskvöld jóla var hún eitt sinn einsamall frammi í búri, og skar húð hangikjöts, sem hún ætlaði að skammta heimilisfólkinu, sem enn er títt í sveitum um það leyti ársins. Meðan hún var að þessu, kom til hennar ókunnugur maður, tekur í hönd hennar og leiðir hana út, og alla leið ofan að Ásgarðsstapa. Stapinn var opinn, og geingu þau þar inn. Kona lá þar á gólfi og var þúngt haldin. Hinn ókunni maður leiðir konuna að rúmi hennar og mælir: „Þetta er konan mín, og liggur hún í barnsnaus; láttu sjá og reyndu til að hjálpa henni.“
Konan fer undir hana höndum og innan stundar verður hún léttari. Þegar barnið var fætt, laugar konan það, og reifar síðan. Fær huldukarlinn henni þá stein, svartann að lit, og bíður henni að strjúka honum um augu barnsins. Hún gjörir svo, en bregður honum um leið á annað auga sitt, svo ekki bar á. Henni þykir það undarleg viðbregða; því nú sér hún með því auganu alla hluti í jörð og á, og ekki síður álfa enda menn.
Að því bíður álfamaðurinn í hönd henni, og leiðir hana upp undir Ásgarðs tún. Að skilnaði þakkar hann henni liðsinni sitt með mörgum fögrum orðum, og bíður hana, að hún megi vitja hennar optar, ef sér lígi á, og segir henni, að hún skuli fara snemma á fætur morguninn eftir, og muni hún þá finna kistil á bæjarkampinum, og í honum muni vera kvennbúningar, sem hún skuli eiga, og vera í á jóladaginn eða á nýársdag, hvorn daginn sem messuð verði í Ásgarði. Að svo mæltu skilur þau.
Konan kemur nú heim, og lætur ekki á neinu bera; rís hún rekkju um morguninn, áður en nokkur vaknar; var þá kistill á bæjarkampinum og í honum kvennfatnaður, skrautlegur mjög, svo að hafði eingan slíkan séð. Um daginn var messað í Ásgarði og varð öllum starsýnt á skrúða þann hinn fagra, sem hún var í.
Í samfleytt 10 ár eptir hvarf hún á hverju ári, hér um bil hálft dægur og stundum heilt, og vissi einginn, hvað af henni varð. Bóndi gekk opt á hana, og bað hana að segja sér, hvert hún færi; en þess var ekki kostur, hún sagðist eingum segja það. Svo bar til eina nótt, að húsbónda í Ásgarði gat ekki sofið. Hann heyrir þá, að komið er á glugga þann, sem var yfir hjónarúminu, kallað til konunnar og hún beðin að koma skjótt; því nú sé konan slegst lögst á gólf, og segi sèr þúngt hugur um. Konan bregður við skjótt, klæðist hljóðlega, og fer svo fram úr baðstofunni. Bóndi saknar hennar um morguninn og verður vís við. Allir klæðast skjótt, en þegar þeir koma út, sjá þeir, hver hún kemur gangandi neðan úr flóa. Þegar hún kemur heim, er hún grátin mjög.
Hún segir upp alla söguna frá því fyrsta, að hún hafi á hverju ári verið sótt til konunnar í stapanum, og nú hafi hún dáið af barnsburðum.
Svo var til nokkrum árum síðar, að kona þessi var stödd vestur í Stykkishólmi; þar var þá kaupstaðar fjölmenn. Hún þekkir þá álfmanninn upp úr Ásgarðsstapa. Verður hún þá bær af bræði og sér og segir: „Þú ert þá hérna.“ Hann geingur þegjandi að henni, og rekur fingur sinn í auga hennar hið skygna, er hún sá alt með, og frá þeirri stundu varð hún blind á því, og iðraði mjög síðan ógæetni sinnar. En auðnukonuna mesta varð hún alla æfi.
