Skrýmslin í Lagarfljóti
The monstrous creatures inhabiting the deep waters of Lagarfljót have been sighted many times throughout history, but never more frequently than during the strange years of 1749 and 1750.
During that time, sightings were reported constantly by respected, upstanding citizens. First, the lawman Pétur and two companions spotted an unidentifiable creature from the Ketilsstaðir farm. The very same day, two other travelers walking near Arneiðarstaðir saw a beast roughly the size of a large six-oared boat tearing through the water at an incredible speed. This same massive beast was simultaneously witnessed by the entire household at the nearby Hafursgerði farm. A third lone traveler on that same road reported seeing something resembling a seal surface near the shore, but its belly was oddly shaped, like a skate being hauled from the sea. The moment it was spotted, it plunged back into the depths, sending massive waves crashing against the shoreline.
That evening, the three groups of travelers met at Arneiðarstaðir to compare their stories. While they were talking, they suddenly looked out and all saw a colossal monster resting in the water below the farm. It was immense—estimated at 30 to 40 fathoms long—with a high hump rising from its back. One man swore he saw long tentacles extending from its front and back, stretching far out into the river.
Soon after, the entire household of Hrafngerði spent almost an entire day watching three massive humps protruding from the water, spaced hundreds of fathoms apart.
On another occasion, Sheriff Hans Wíum spent the night at Arneiðarstaðir alongside three reverends: Hjörleifur, Magnús, and Grímur. The next morning, the water was dead calm and the weather perfect. Together, all four men clearly saw a massive spout of water shoot into the air, much larger than a whale's blowhole. Meanwhile, men ferrying across the river nearby saw something that looked like a stone cairn rising out of the water. As they watched in horror, the "cairn" suddenly broke into a dead sprint toward the shore.
The sightings peaked in the spring and summer of 1750. Monsters were even seen leaving the main lake and traveling up the connecting rivers. Three beasts were spotted near Hrafnkelsstaðir; two of them looked like massive black horses with tufts of hair on their necks and humps on their backs. Another creature dragged itself fully onto dry land near Víðivellir, witnessed by three men. A farmer at Hreiðarstaðir saw one resting on the shore and swore the beast was as large as his biggest farmhouse.
The monster continued to appear in later centuries. In the spring of 1819, it was spotted near the edge of the ice across from Hafursá. Witnesses described it as being grayish and shaped bizarrely—like a horse standing on its head with its hindquarters stuck up in the air. The beast moved incredibly slowly against the current and the wind, taking a full day to drift up to Hallormsstaður before finally vanishing beneath the ice. One brave onlooker wanted to shoot it, but the others were far too terrified to allow him to provoke the beast.
Similar horrors are not confined strictly to Lagarfljót. A comparable monster has been spotted further north in the Jökulsá á Brú river, witnessed by the residents of four different farms (Giljar, Teigasel, Skeggjastaðir, and Hvanná). This creature was described as pitch black, slightly larger than a horse, and shaped roughly like an Icelandic boat. It swam forcefully upriver against the rapids. At one point, it became stuck in the shallows, thrashing wildly to free itself, but the terrified onlookers dared not step any closer to investigate.
Original text
(Eptir brèfi Hans sýslumanns Wíum í Múlasýslu 1750.)
Þessi skrýmsli hafa opt sèzt, en einkum 1749 og 1750. Frá því um vorið 1749 og til þess haustið 1750 sáust þau öðru hvoru af valinkunnum mönnum. Pètur lögsagnari í norðurparti Múlasýslu og tveir menn aðrir sáu eitt frá Ketilstöðum á Völlum, en einga mynd gátu þeir deilt á því. Aðrir tveir menn fóru saman samdægurs, og hitt bar fyrir þá Pètur, upp eptir Hellunum. Þeir sáu fyrir utan Arneiðarstaði skepnu nokkra fara upp eptir fljótinu, á vöxt við stóran sexæríng, og fór hún hart mjög; þetta sama sá og alt fólkið í Hafursgerði, sá bær er skamt þaðan. Þriðji maðurinn fór einnsaman sömu leið, og hinir tveir; hann sagðist og hafa sèð eitt skrýmslið skamt undan landi sem sel, en leit út á belginn, sem skata, þegar hún er dregin úr sjó; þessi skepna stakk sèr þegar aptur með miklum boðaföllum. Þessir þrír menn komu að Arneiðarstöðum um kvöldið, og sögðu frá því, sem fyrir þá hafði borið. En á meðan þeir voru að segja frá þessu, sáu þeir allir í einu skrýmsli þar niður undan bænum; var það fyrir víst 30 til 40 faðma á leingd með háum hnúk upp úr bakinu, og einn þeirra þóktist sjá ánga fram úr því og aptur, sem lágu lángt út í fljótið. Alt voru þetta sannsöglir menn og vandaðir. Auk þessa hafði alt Arneiðarstaða fólkið sèð skrýmslið bæði fjarri og nærri landi þar undan bænum, en hefir það aldrei getað sèð svo skapnað þess, að það hafi getað lýst honum greinilega. Eptir þetta sá alt fólkið í Hrafngerði þrjá hnúka upp úr fljótinu, alt að því heilan dag, og vatnaði í milli þeirra allra mörg hundruð faðma, eptir því sem bóndinn hafði frá skýrt. Einu sinni var Hans Wíum nótt á Arneiðarstöðum, en um morguninn voru prestarnir sèra Hjörleifur, sèra Magnús og sèra Grímur þar og staddir, og sáu þeir allir í stillilogni og bezta blíðviðri blástur rètt yfir undan í fljótinu, sem hvalblástur, en þó var hann öllu meiri. Þá voru menn farnir út eptir fljótinu í flutníng, og sáu þeir skamt þaðan, sem blásturinn var, við líkt og varða væri upp úr fljótinu. Þegar þeir höfðu horft á það nokkra stund, tók það til rásar upp að landi. Aldrei hafa þó orðið meiri brögð að þessum sjónum, en vorið og sumarið 1750; því þá sáust skrýmslin í ánum upp frá fljótinu, þrjú undan Hrafnkelsstöðum, tvö í hestlíki, með brúska upp úr hnakkanum og hnúð á hryggnum, og voru þau svört til sýndar. Eitt þeirra rètti upp tvær trjónur, og vatnaði yfir á milli. Þár að auki lagðist eitt á land fyrir utan Víðivelli, og sáu það þrír menn. Annað lagðist á land hjá Hreiðarstöðum, og sagði bóndinn þar svo frá því, að það hefði verið sem stærsta hús. Miklu optar hafa slík skrýmsli sèzt í Lagarfljóti, og þar á meðal vorið 1819. Sást það þá fyrst við ísbrúnina, þar sem fljótið var autt við landið, fram undan Hafursá. Það var eptir ágizkun þeirra, sem það sáu, hèr um bil tvær til þrjár teigshæðir frá landi, grátt á að sjá og í lögun, sem hestur stæði á höfði og lendin upp; en hvorki sáu þeir fætur nè ánga neina út úr því. Þetta sást fyrst á laugardag; svo fluttist það með ofur hægri ferð, móti straumi og hægum vindi, upp á móts við Hallormstað, og þar hvarf það loksins sunnudaginn næstan eptir. Meðan á þessu stóð, var ísinn að reka út eptir á fljótinu. Sjónarvottar að þessu voru þeir sèra Gunnlaugur á Hallormstað og Hinrik á Hafursá og margir fleiri. Einn þeirra, sem þetta sáu, vildi skjóta í það; en hinir vildu ekki lofa honum það. Ekki var neinn bátur við höndina, enda mundu fáir þeirra, sem sáu skrýmslið, hafa árætt út að því; því þeir voru eingar kempur, nema það hefði verið sá, sem vildi skjóta á það.
Í Jökulsá á Brú hefir og sèzt líkt skrýmsli fyrir ofan brúna frá fjórum bæum: Giljum, Teigaseli, Skeggjastöðum og Hvanná. Sagt er að það hafi verið nokkru stærra en hestur, svart á lít, en líkast í vaxtarlagi íslenzkum bát. Fór það upp eptir ánni á móti straumi, og í einum stað kom það á grynníngar, og höfðu þar orðið mikil umbrot; en einginn treystist að hyggja nákvæmar að því.
