Jón Árnason og huldukonurnar
About the middle of the last century, there lived a man named Jón, son of Árni; he was young and unmarried when this story took place, and then living at home with his parents, who dwelt in Bárðardalur. It is said that Jón was an observant and reliable man.
It happened one time that Jón went, together with other men, to dig and transport sulfur from Fremrinámar, which lies to the southeast of Mývatn. The nearest stopping point to Fremrinámar is called Heilagsdalur (Holy Valley), and people always baited their horses there when coming from the mines.
Nothing is told of the journey of Jón and his companions until they have finished their work in the mines and have returned to Heilagsdalur. There, they pasture their horses and lie down to sleep. But when they have fallen asleep, Jón dreams that a woman comes to him, tall in stature and dressed in blue. She asks him to stand up and go with her, and he does so.
But when they had walked for a while, Jón thinks to himself that this is not of natural causes (ekki einleikið), and that it would be better to turn back than for things to go worse, and Jón intends to turn back. But the woman asks him with many fair words to accompany her, and says that it shall not harm him, but rather turn to his greatest fortune. Jón remains firm in his decision, and they part ways there.
Regarding Jón's companions, it is said that in the morning, when they wake up, they miss him and go to search for him. And when they had searched for a while, Jón comes running towards them. They ask Jón where he has been, but he tells them nothing about it. They then head homeward.
But when Jón had been at home for 2 or 3 nights, he dreams that the same woman comes to him whom he met in Heilagsdalur. She is then very wrathful and speaks to Jón in this way: "You did ill, Jón, when you would not go with me last time. You should know that I sought you with a whole heart and in my necessity. My daughter lay on the floor and could not give birth unless a human man passed his hands over her; and you would have become the most fortunate of men if you had released me and her from this difficulty, which has now dragged her to death with great agony. I expect that hereafter, most things will turn to adversity and misery for you, and yet you would deserve worse from me. I am ill content unless you bear some marks of our meeting."
After that, the woman walks to Jón and grasps his neck with one hand so firmly that he starts up, and looks after the woman as she vanishes away. But Jón has received such great pain in his neck, with swelling and inflammation, that he cannot shake it off; he grows steadily worse, whatever remedies are tried, and men think that this ailment will drag Jón to his death. But he tells no one from what it has come.
On the third night, Jón dreams again that a woman comes to him, dressed in blue and rather kindly. She spoke to him in this way: "My sister dealt poorly with you, for you could not have known what lay beneath when she wanted to get you to go with her to her home, and thus you suffer innocently. I want to remedy all this now, as far as I am able. Tomorrow, if you are able to travel, you shall take your horse and ride into Krosshlíð. It is on the northern side of Ljósavatnsskarð. All kinds of herbs sprout there, and when you come to a certain brook farther in, in the middle of the slope, then go up along the brook until you have come well up into the middle of the slope. There in a certain hollow grow those herbs which you shall take and apply to your injury. You will recognize the herbs by my direction."
After this, the woman disappears. And when Jón wakes up, he has never been so wretched. Nevertheless, he creeps onto the back of his horse and rides into Krosshlíð; he finds the herbs according to the woman's direction. And when he has applied them to his neck, all the pain subsides equally quickly.
To make a long story short, Jón became fully recovered in a few days and lived long after that. But he was always considered to be rather a man of adversity, and it is said that Jón did not tell this story until his later years.
Learn more
→ Complete guide to Icelandic pronunciation
→ Icelandic grammar lessons for all
Original text
(Eptir handriti Jóns alþingismanns á Gautlöndum.)
Um miðju næstliðinnar aldur var sá maður uppi, er Jón hèt og var Árnason; hann var úngur og ógiptur, er þessi saga gjörðist, og þá til heimilis hjá foreldrum sínum, sem bjuggu í Bárðardal; er svo sagt, að Jón væri eptirtektasamur maður og skilríkur. Það var einhverju sinni, að Jón fór, ásamt fleiri mönnum, að grafa og flytja brennistein úr Fremrinámum, sem liggja í landsuður frá Mývötnum. Næsti áfángastaður við Fremrináma heitir á Heilagsdal, og er þar jafnan áð, þegar komið er úr námunum.
Segir ekki af ferð Jóns og þeirra fèlaga, fyrr en þeir eru búnir að afljúka störfum sínum í námunum, og komnir til baka aptur á Heilagsdal. Þar á þeir hestum sínum og leggjast til svefns. En er þeir eru sofnaðir, dreymir Jón, að kona kemur að honum, mikil vexti og bláklædd. Hún biður hann upp standa og fara með sèr, og það gjörir hann.
En er þau höfðu farið um hríð, hugsar Jón með sèr, að þetta sè eitthvað ekki einleikið, og betra sè að snúa aptur, en að verr fari, og ætlar Jón að snúa aptur. En konan biður hann með mörgum fögrum orðum að fylgjast með sèr, og skuli hann það ekkert saka, heldur skuli það snúast honum til hinnar mestu gæfu. Jón situr fastur við sinn keip, og skilur þar með þeim. En frá fèlögum Jóns er það að segja, að um morguninn, er þeir vakna, sakna þeir hans, og fara að leita að honum. Og er þeir höfðu leitað um hríð, kemur Jón hlaupandi á móti þeim. Spyrja þeir Jón, hvað hann hafi farið. En hann segir þeim ekkert um það. Fara þeir svo heimleiðis.
En er Jón hafði heima verið 2 eða 3 nætur, dreymir hann, að hin sama kona kemur að honum, og fann hann í Heilagsdal. Er hún þá mjög reiðuleg og talar til Jóns á þessa leið: „Illa gjörðir þú Jón, er þú ekki vildir fara með mèr seinast. Skaltu vita, að eg leitaði þín af heilum hug og í nauðsyn minni. Dóttir mín lá á gólfi og mátti ekki fæða, nema mennskur maður færi um hana höndum, og hefðirðu orðið hinn mesti gæfumaður, ef þú hefðir leyst mig og hana af þessu vandkvæði, sem nú hefir dregið hana til dauða með miklum harmkvælum. Væntir mig, að þèr snúist hèr eptir flestir hlutir til mótgángs og armæðu og værirðu þó verra af mèr maklegur. Uni eg illa við, nema þú berir einhverjar menjar samfunda okkar.“
Eptir það geingur konan að Jóni, og tekur annari hendi um háls honum svo fast, að hann hrekkur upp, og sèr á eptir konunni, er hún hverfur á burtu. En Jón hefir feingið svo mikinn verk í hálsinn með bólgu og þrota, að hann ber ekki af sèr; fer honum einlægt vesnandi, hverra bragða sem í er leitað, og ætla menn, að þetta mein muni draga Jón til dauða. En eingum segir hann, af hverju það sè komið.
3 nótt dreymir Jón enn, að til hans kemur kona, bláklædd og heldur góðmannleg. Hún talaði til hans á þessa leið: „Illa ferst systur minni við þig, því eigi kunnir þú að vita, hvað undir bjó, er hún vildi fá þig með sèr til heimkynna sinna, og líðurðu þannig saklaus. Vil eg nú þetta alt bæta, að því er eg megna. Skaltu á morgun, ef þú verður ferðafær, taka hest þinn, og ríða inn í Krosshlíð. Hún er að norðanverðu við Ljósavatnsskarð. Þar spretta allskonar grös, og er þú kemur að læk einum innar, en í miðri hlíðinni, þá farðu upp með læknum, til þess er þú ert kominn vel upp í miðja hlíðina. Þar í hvammi einum vaxa grös þau, er þú skalt taka og leggja við mein þitt. Muntu þekkja grösin eptir minni tilvísan.“
Eptir þetta hverfur konan. Og er Jón vaknar, hefir hann aldrei jafnaumur verið. Hann skreiðist samt á bak hesti sínum, og ríður hann inn í Krosshlíð; finnur hann grösin eptir tilvísan konunnar. Og er hann hefir lagt þau við hálsinn, dregur jafnskjótt allan verk. Er þar fljótast frá að segja, að Jón varð á fáum dögum jafngóður og lifði leingi þar á eptir. En jafnan þókti hann heldur mótlætismaður vera, og er svo sagt, að Jón segði ekki þessa sögu, fyrr en á efri árum sínum.
