Kráka tröllskessa
In ancient times, a giantess named Kráka lived in Bláhvammi by Bláfjall. She lived in a certain cave, traces of which can still be seen; it is located so high up in the cliffs near Bláhvammi that it is impassable for all human beings. Kráka was a most wicked being, and she frequently preyed upon the livestock of the Mývatn people, causing them great damage through sheep theft and killings.
Kráka was very lustful and hated living alone. It was not uncommon for her to abduct men from the settlement and keep them with her, but very few wanted to submit to her; they either ran away or took their own lives. Once, Kráka captured a shepherd from Baldursheimur named Jón. She took him home to her cave and wanted to offer him the best hospitality, but he appreciated it little and refused to eat anything she served him. She tried every trick to get him what he might like, but to no avail. Finally, the shepherd pretended he might regain his appetite if he could get 12-year-old shark meat to eat.
Kráka knew through her sorcery that 12-year-old shark could not be found anywhere except at Siglunes. Although it was a very long way from Bláhvammi, she wanted to attempt to get the shark. She set off, leaving the shepherd behind. But after traveling a short distance, it occurred to her that it would be safer to check if the shepherd had tricked her and run away on her heels. She ran back to her cave, and the shepherd was still there. She set off again, going somewhat further than before, but the same fear seized her—that the shepherd would not prove faithful—so Kráka ran back to her cave again. It went as before; the shepherd was still there. She then set off, thinking she no longer needed to fear for the shepherd.
She went the most direct route to Siglunes and across Eyjafjörður, north of Hrísey. Nothing more is told of her journey except that she succeeded in getting the shark and returned the same way. As for the shepherd, as soon as he thought Kráka had gone the whole way, he got moving and ran away. But he had not been gone from the cave long when Kráka returned and quickly discovered the shepherd was missing. She chased after him with the greatest speed. When the shepherd was close to home at Baldursheimur, he heard great thundering behind him and knew it must be Kráka. When she was close enough for him to hear her voice, she called out: "Here is the shark, Jón, 12 years old, and 13 years even!" He paid no heed to this. When the shepherd reached the farm, the farmer was working in his smithy. The shepherd ran into the smithy and behind the farmer just as Kráka arrived at the door. The farmer took glowing iron from the forge, ran toward Kráka, and said he would drive it into her unless she turned back and promised never to bother him or his men again. Kráka saw no other choice but to turn back, and she did so. It is not mentioned that she harassed the farmer of Baldursheimur after that.
Another time, Kráka took a shepherd from Grænavatn and brought him home to her cave. As before, the shepherd refused to eat anything Kráka offered, and she found this very troublesome. Finally, the shepherd said he might be able to eat fresh goat meat. However, goats were nowhere to be found except at Hafrafellstúnga in Axarfjörður. Though it was a long search from Bláhvammi, Kráka wanted to try to get the goat meat. Before leaving, she took an immensely large boulder and placed it in front of the cave entrance, for she was determined not to lose this shepherd like the previous one. She continued on her way, and when she reached Jökulsá á Fjöllum, she jumped over it between two cliffs; that place is called Skessuhlaup (Giantess's Leap) to this day.
Nothing is told of her journey until she arrived at Hafrafellstúnga. She took two goats, tied them together by their horns, and threw them over her shoulder. She returned the same way and jumped over Jökulsá at the same spot as before. But when she had crossed the river, she was exhausted from the walk and took a rest; Kráka untied the goats and let them graze in a ravine, which has since been called Hafragil (Goat Ravine). After resting a while, she took the goats and continued her journey. Meanwhile, the shepherd tried every trick to escape the cave after Kráka left, but he could find no hiding place or hole to get through. Finally, he found a large, sharp knife (sax) that belonged to Kráka. He took the knife and managed to carve through the stone in the doorway until he made a hole wide enough to get out. He then went on his way home to the settlement as fast as possible. It is not mentioned otherwise than that he reached it safe and sound.
On one occasion, Kráka was holding a great Christmas feast and wanted to prepare it as well as possible. She felt one thing was missing: she did not have human meat as a delicacy. So she set off on Christmas Eve down to the settlement. But when she arrived at the uppermost farm in Mývatnssveit, every farm was empty, and all the people had gone to church at Skútustaðir, for it was the custom then to hold mass on Christmas night. Kráka was annoyed to leave empty-handed, so she continued until she reached Skútustaðir. All the people had arrived at the church. Kráka came to the church door and saw a man sitting in the corner bench; she reached for the man and wanted to drag him out of the church, but the man struggled and called for help. He quickly received help, and it went so that the entire congregation turned against Kráka to get the man back from her, but she would not let go until one of the church walls gave way. It is said that Kráka became angry and declared that the church wall would never stand again. This is considered to have become a prophetic curse, for the southern wall of the church at Skútustaðir has always been dilapidated since.
It is also said that because of this and other resistance the inhabitants of Mývatnssveit showed Kráka, she vowed to inflict some damage upon them that would be remembered for the longest time. In the mountain pasture of the Mývatn people, which lies beyond Mývatnssveit, there was then a large lake. Kráka went there and tore up a great load of wood; then she carried turf and rocks into the load, so that it became an immensely large and heavy pile. Kráka dragged this sledge behind her from the lake down into Mývatnssveit and along the length of the district out to the Laxá river, a short distance from where it flows from Mývatn. Behind the sledge came a great depression, and into this depression Kráka diverted the water with the curse that this river should flow along the depression as long as Mývatnssveit is inhabited. She declared the river should constantly break down the meadows and homelands of the Mývatn people and that this could in no way be prevented by anything other than the materials that were in her load; and in the end, the river should completely destroy the upper part of Mývatnssveit.
The river flows to this day along the same channel and is named after Kráka, called Krákuá. It is a most unwelcome guest to the people of Mývatn; it flows along the meadows of all the farms lying foremost in Mývatnssveit and attacks them annually with erosion and sand deposits. It constantly tears gaps in its banks in the spring and in this way carries sand and clay onto the meadows. Some farms are already on the verge of desolation from this. These gaps are filled annually, and brush, rocks, and scythe-turf are always used for this, just as Kráka had in her load. There has already become such a shortage of brush at Mývatn that it can hardly be obtained here anymore for what is needed to dam the Krákuá. Indeed, some old and knowledgeable men have begun to suspect that the spells and curses of old Kráka will, before long times pass, take full effect on the people of Mývatn.
Learn more
→ Complete guide to Icelandic pronunciation
→ Icelandic grammar lessons for all
Original text
(Eptir handriti Jóns alþíngismanns Sigurðssonar á Gautlöndum)
Í fyrndinni átti skessa, sú er Kráka hèt, bygð í Bláhvammi við Bláfjall; bjó hún í helli einum, sem enn sèr merki til og er hann svo hátt í hömrum þeim, er liggja að Bláhvammi, að þángað er ófært öllum mennskum mönnum. Kráka var hin mesta meinvættur og lagðist hún tíðum á fè Mývetnínga og gjörði þeim hinn mesta skaða í fjárupptektum og manndrápum.
Kráka var vergjörn mjög og kunni illa einlífi; var það ekki ósjaldan að hún tók menn úr bygð og hafði hjá sèr, en það voru færstir, sem vildu þýðast hana heldur annaðhvort struku á burt eða rèðu sèr bana. Það var einhverju sinni að Kráka náði sauðamanni frá Baldursheimi, er Jón hèt; hafði hún hann heim í helli sinn og vildi veita honum hinn bezta beina; en hann þektist það lítt, og vildi einkis neyta, þess er Kráka bar á borð fyrir hann; leitaði hún allra bragða í, að fá honum það, er honum væri helzt að skapi, en það kom fyrir ekki. Loksins lèzt sauðamaður mundi fá lyst sína aptur, ef hann feingi 12 ára gamlan hákarl til matar. Kráka vissi af fjölkyngi sinni, að hvergi var að fá 12 ára gamlan hákarl, nema á Siglunesi, og þó þángað væri æði lángt úr Bláhvammi, vill hún þó freista, hvort hún feingi náð hákarlinum. Leggur hún því af stað, og skilur sauðamann eptir; en er hún hefir skamt farið, dettur henni í hug, að vissara sè að vita, hvort sauðamaður hafi ekki prettað sig og hlaupið á burt á hæla sèr.
Hleypur hún þá heim að helli sínum, og er sauðamaður kyrr; heldur hún því aptur leiðar sinnar og nokkru leingra, en fyrr; kemur þá að henni sami uggur og áður, að sauðamaður muni sèr ekki trúr reynast, og hleypur því Kráka aptur heim að helli sínum; en það fer sem fyrr, að sauðamaður er kyr. Heldur hún því af stað og ætlar, að nú muni ekki þurfa að ugga sauðamann. Fer hún hina beinustu leið á Siglunes og yfir þveran Eyjafjörð norðan við Hrísey. Segir ekki af ferðum hennar annað, en að henni heppnaðist að ná hákarlinum og helt hún hina sömu leið til baka aptur. En af sauðamanni er það að segja, að þegar hann ætlar Kráku komna alla leið, hefir hann sig á kreik, og hleypur á burtu; en er hann var fyrir litlu farinn úr hellinum, kemur Kráka, og verður þess skjótt vísari, að sauðamaður er horfinn. Ræðst hún því eptir honum með mesta flýti, og er sauðamaður á skamt heim í Baldursheim, heyrir hann dunur miklar á eptir sèr, og veit, hvað vera muni, að þar muni komin Kráka, og sem ekki er leingra milli þeirra en svo, að hann má heyra mál hernnar, kallar hún: „Hèr er hákarlinn, Jón, 12 ára gamall, og 13 ára þó.“ En hann gefur þessu eingan gaum, og er sauðamaður kemur að bænum, er bóndi að smíða í smiðju sinni. Sauðamaður hleypur inn í smiðjuna, og inn fyrir bónda, og í því kemur Kráka að smiðjudyrunum. Bóndi tekur járnið glóandi úr aflinum og hleypur á móti Kráku, og segist muni reka það í hana, nema hún snúi aptur og lofi því, að ónáða sig aldrei aptur eða sína menn. Kráka sá sèr ekki annan kost en snúa aptur og svo gjörir hún. Er þess ekki getið, að hún hafi áreitt Baldursheims bóndann upp frá því.
Öðru sinni tekur Kráka sauðamann frá Grænavatni og hefir heim með sèr í helli sinn; fer það sem fyrr, að sauðamaður vill einkis neyta, þess er Kráka hefir að bjóða, og þykir henni það mikið mein. Loksins segist sauðamaður mundi geta etið nýtt hafrakjöt; en þá voru hvergi hafrar nema í Hafrafellstúngu í Axarfirði, og þó þángað væri lángt að leita úr Bláhvammi, vill þó Kráka freista, hvort hún feingi náð hafrakjötinu; en áður hún færi af stað, tekur hún bjarg ákaflega mikið, og lætur fyrir hellisdyrnar, því hún vill fyrir hvern mun ekki missa þenna sauðamann, eins og hinn fyrri; heldur hún nú áfram, sem leið liggur, og er hún kemur að Jökulsá á fjöllum, þá stekkur hún yfir hana milli hamra tveggja, og heitir þar síðan Skessuhlaup enn í dag. Segir ekki af ferðum hernnar, fyrr en hún kemur í Hafrafellstúngu. Þá tekur hún hafra 2; bindur þá saman á hornunum og kastar á öxl sèr. Heldur hún hina sömu leið til baka aptur og hleypur yfir Jökulsá á sama stað og áður. En er hún kemur yfir um ána, er hún orðin mædd af gaungunni, og tekur hún því hvíld; leysir Kráka hafrana og hleypir þeim á beit í gil eitt, sem síðan heitir Hafragil. En er hún hefir hvílt sig um hríð, tekur hún hafrana og heldur áfram leiðar sinnar. En frá sauðamanni er það að segja, að hann leitar allra bragða í að komast á burt úr hellinum, eptir að Kráka er farin, en fær hvergi fylgsni það, eða smugu, er hann geti komizt gegnum. Loksins finnur hann sax eitt mikið og biturt, er Kráka átti. Hann tekur saxið, og getur skorið með því steininn, er var í dyrunum, svo hann fær að lyktum svo víða smugu, að hann getur komizt út. Heldur hann þá sem skjótast leiðar sinnar og heim til bygða. Er ei annars getið en hann hafi náð það með heilu og höldnu.
Það var einhverju sinni, að Kráka hafði inni jólaboð mikið, og vildi vanda til sem mest. Þókti henni það eitt ávanta, að hún hefði ekki mannakjöt til sælgætis. Hún leggur því af stað aðfarakvöld jóla, og ofan í bygð; en er hún kemur á efstu bæi í Mývatnssveit, er hver bær auður og alt fólk komið til kirkju að Skútustöðum, því þá var siður að flytja messu á jólanótt. Kráku þykir ílt, að fara svo búin og heldur því áfram til þess hún kemur að Skútustöðum. Er þá alt fólk komið í kirkju; Kráka kemur að kirkjudyrum, og sèr að maður situr í krókkbekk; hún seilist til mannsins, og vill hafa hann út úr kirkjunni, en maðurinn spyrnist við og kallar um hjálp. Verður honum skjótt mannhjálp, og svo fór, að allur söfnuðurinn beindist að Kráku, til að ná af henni manninum, en hún slepti ekki, fyrr en annar kirkjuveggurinn gekk undan. Er þá mælt að Kráka hafi reiðzt og mælt svo um, að kirkjuveggurinn skyldi aldrei standa meir. Þykir þetta hafa orðið að áhrínsorðum, því jafnan hefir syðri veggur kirkjunnar að Skútustöðum verið hrjálegur síðan. Það er og sagt, að fyrir þenna og annan mótþróa, sem frambyggjar Mývatnssveitar hafi sýnt Kráku, þá hafi hún heitzt við þá, að vinna þeim einhver þau spjöll, sem þá mætti leingst minni til reka.
Í afrètt Mývetnínga þeirri, er liggur fram af Mývatnssveit, var þá stöðuvatn eitt mikið. Þángað fer Kráka og rífur sèr viðarbyrði mikla; síðan ber hún í byrðina torf og grjót, svo þetta verður hlass eitt ákaflega stórt og þúngt. Þenna slóða dregur Kráka eptir sèr frá vatninu og ofan í Mývatnssveit og eptir sveitinni endilángri alt út í Laxá, skamt frá því, er hún rennur úr Mývatni. Eptir slóðann kom dæld mikil og í dældina veitir Kráka vatninu með þeim ummælum, að þessi á skuli renna eptir dældinni meðan Mývatnssveit byggist, og skuli áin allajafna brjóta eingi og heimalönd Mývetnínga og með eingu móti verða varnað þess öðru, en efnum þeim, sem í byrðinni eru; og að lyktum skyldi áin gjöreyða fremri hlut Mývatnssveitar.
Áin rennur enn í dag eptir hinum sama farveg, og er kend við Kráku og heitir Krákuá; er hún hinn mesti vogestur Mývetníngum; rennur hún fram með eingi allra þeirra jarða, er fremst liggja í Mývatnssveit, og leitar á það árlega með landbrotum og sandáburði; rífur hún einatt skörð í bakka sína á vorum, og ber með þeim hætti sand og leir á eingi. Liggur þegar sumum jörðum við auðn af slíku; er hlaðið árlega í skörð þessi, og ætíð haft til þess hrís, grjót og ljátorf, eins og Kráka hafði í hlassi sínu, og er þegar orðin svo mikil þurð á hrísi við Mývatn, að trautt fæst hèr eptir það, sem þarf til stíflugjörðar fyrir Krákuá; enda er suma gamla og margfróða menn farið að gruna, að álögur og ummæli Kráku gömlu muni áður lángir tímar líða hrína til fulls á Mývetníngum.
