Guðbjartur flóki og Hóla-biskup
Reverend Guðbjartur "flóki" of Laufás was renowned as the greatest master of magic in his time. However, he was a deeply kind man and never used his supernatural knowledge to harm a soul. Despite this, the Bishop of Hólar was furious about the rumors of the priest's sorcery and resolved to strip him of his office.
The Bishop gathered a group of priests and servants and set out for Laufás. But barely had they left home when they became completely disoriented. They wandered blindly until they suddenly found themselves right back inside the parlor at Hólar.
Determined, the Bishop attempted the journey a second time. He and his men made it as far as the Hjaltadalsheiði moor before a violent, freezing blizzard suddenly struck. In the midst of the storm, every man in the Bishop's party was suddenly struck by an urgent need to relieve themselves. But when they squatted down in the snow, they found they were completely paralyzed and unable to stand back up. With freezing to death imminent, they had no choice but to swear an oath to turn back, which instantly freed them. While many mocked the Bishop's failed journeys, Guðbjartur never did. He simply suggested that the Bishop couldn't possibly have been coming to see him, as he wouldn't have needed such a large entourage for a simple visit.
Sometime later, the Bishop traveled north to Eyjafjörður with only one companion and decided to drop in on Reverend Guðbjartur unannounced. He walked right into the house and found the priest sitting alone, resting his chin on his hand and reading a book. The Bishop snatched the book away, but no matter how he turned the pages, they appeared completely blank. When the Bishop demanded to know what the book was for, Guðbjartur calmly replied that it was for his sermons.
"You expect me to believe that, you devil-worshipper?" the Bishop roared.
No sooner had the words left his mouth than a terrifying pit of blue fire opened up right at the Bishop's feet. A withered gray hand shot out from the flames, grabbed the edge of his cloak, and tried to drag him into the inferno. Terrified, the Bishop shrieked, "For the love of God, help me, Reverend!"
Guðbjartur simply reached out his hand and said, "Let him go, Devil."
Instantly, the pit vanished, and everything returned to normal. Guðbjartur then gently rebuked him: "It is only natural that the Enemy appears when you invoke his name, especially when you enter a house without asking for God's peace upon it, as is my custom. And yet, you accuse me of abandoning the true faith."
Humbled, the Bishop softened his tone. The two men spoke privately for a long time and parted as great friends, with the Bishop declaring he wished all men were as god-fearing as his friend Guðbjartur. The priest never had to openly use his magic again.
Guðbjartur had a son named Þorkell, who also possessed a deep connection to the mystical arts. Þorkell is credited with writing the very first magical grimoire known as Gráskinna (Gray Skin), which became the source of all major sorcery in later centuries. For a long time, this infamous book was kept at the Cathedral School at Hólar.
The students would sometimes secretly study the first part of the book, which was written in standard runes. This section contained harmless white magic and folk tricks, such as spells for wrestling or palmistry. It was believed that a student's soul was still safe if they only learned this part.
However, the second, much longer half of the book was written in baffling "deception runes" (villurúnir). The schoolmasters strictly forbade reading it, and few could decipher it anyway, as it contained truly dark and powerful magic. It was said that anyone who managed to master the dark arts from the second half of Gráskinna was doomed to a life of misfortune and public scorn.
Original text
(Eptir handriti sèra Skúla Gíslasonar á Stóranúpi.)
Guðbjartur prestur flóki í Laufási var mestur kunnáttumaður á sinni tíð, en gjörði eingum mein með kunnáttu sinni; því að hann var góðmenni mikið. Þó ýfðist Hóla-biskup við hann, sökum galdra-orðs þess, er lagðist á hann, og ætlaði sèr að setja hann af embætti. Fór hann að heiman í því skyni, með nokkra presta og sveina, en þegar þeir voru komnir skamt að heiman, viltust þeir, og vissu ekki, hvar þeir fóru; könnuðust þeir ekki við sig, fyrr en þeir voru aptur komnir heim að Hólum, og geingnir til stofu. Biskup rèð samt til ferðar í annað sinn, komst hann þá og menn hans norður á Hjaltadalsheiði; gjörði þar að þeim fjúk með stríðviðri og gaddi, þá var ratljóst. Varð þá öllum þeim, er í ferðinni voru, snögglega mál að bjarga brókum sínum; en þegar þeir ætluðu að standa upp aptur, gátu þeir það ekki; lá þeim brátt við kali, og sáu sèr loks ekki annan kost, en að heita því fyrir lausnar sèr að snúa heim aptur. Ekki var laust við, að menn hentu gaman að ferðum biskups, en það gjörði sèra Guðbjartur aldrei; kvaðst hann ætla, að biskup hefði ekki ætlað að finna sig, því að til þess hefði hann ekki þurft að hafa fjölmenni. Nokkru seinna var biskup á ferð við annan mann norður í Eyafirði og gjörði þá ferð sína um leið heim til sèra Guðbjartar; tókst honum það greiðlega, og hitti svo á, að einginn var úti. Biskup gekk þegar til stofu, sá hann, að prestur sat við borð og studdi hönd undir kinn og hafði bók fyrir sèr; biskup þreif bókina, en hvernig sem hann fletti henni, sá hann ekkert nema óskrifuð blöðin. Biskup spurði prest, til hvers hann ætlaði þessa bók; en hinn kvaðst ætla hana undir prèdikanir: „þú held eg ætlir það,“ svaraði biskup reiðulega, „sem dýrkar djöfulinn.“ En varla hafi hann slept orðinu, fyrr en hann sá gröf með bláleitum loga og stóð hann sjálfur tæpt á barminum, en grá hönd greip í kápulaf hans og ætlaði að kippa honum í logann. Rak þá biskup upp hljóð og mælti: „Fyrir guðs skuld hjálpið mèr, herra prestur.“ Rètti sèra Guðbjartur honum þá hönd sína og sagði: „Sleptu honum, kölski;“ færðist þá allt í samt lag aptur. Prestur mælti þá: „það er von, að óvinurinn sè nærri þeim, sem bera nafn hans í munni sèr, og biðja ekki um frið drottins yfir það hús, er þeir koma í; það er eg vanur að gjöra, og þó berðu mèr á brýn, að eg hafi slept rèttri trú.“ Biskup mýktist nú nokkuð í máli. Töluðust þeir þá leingi við tveir einir, og skildu síðan með vináttu; sagðist biskup vilja óska þess, að allir væru jafn-guðhræddir menn, og Guðbjartur sinn. Aldrei bar á því endrarnær, að prestur beitti kunnáttu sinni. Þorkell hèt sonur sèra Guðbjarts; hann skrifaði fyrstur rúnabókina Gráskinnu, er öll fjölkynngi var höfð úr á seinni öldum; bók þessi lá leingi við skólann á Hólum og lærðu sumir piltar nokkuð í henni, helzt hinn fyrsta part, er var ritaður með málrúnum. Var þar ekki kendur galdur nè særíngar, heldur meinlaust kukl, eins og glímugaldur, lófalist og annað þess konar, og gátu allir orðið sáluhólpnir, þó þeir lærðu þann partinn. Seinni og leingri parturinn var þar á móti ritaður með villurúnum, er fáir gátu komizt niður í, enda var þeim meinað það af meisturunum. þar var allur hinn rammari galdur, og urðu þeir allir óþokkasælir og ólánsmenn, sem voru reyndir í honum.
