Skapti læknir Sæmundsson
There was a man named Skapti; he was the son of Sæmundur; his mother was named Guðríður. They lived at Bóndhóll in Mýrar when this story took place. Skapti was young in age, and he was kept as a shepherd in the summers and otherwise when the weather was good.
It was one spring, when he was 7 to 9 winters old, that he was made to tend the ewes with lambs during the weaning time. It is the custom in the countryside to go early to the fold in the mornings to milk the ewes and let the lambs out of the pen. Skapti was an early riser and got up in the mornings for this, but in return, he received permission from his parents to lie down for a nap when he returned from the fold, while his mother was out in the kitchen cooking.
One morning, as was often the case, he lay down in all his clothes, but took off his shoes when he came from the fold; his mother was out in the kitchen. This was between mid-morning and dagmál (approx. 9:00 AM). A little later, his mother saw him walk past the pantry door and out the passage; she thought he must not have been able to fall asleep and had gone outside for something. She paid no further attention to it.
When a considerable time had passed, she becomes aware that he walks back into the baðstofa (living room), and she thought he had stayed outside longer than expected. She did not attend to it until she went fully into the baðstofa. Skapti was then sleeping, and his shoes lay, as she expected, in front of the bed-board. However, he had laid his right hand on top of the covers, and there was a coagulated streak of blood diagonally across all the upper knuckles of the hand. She pays no more mind to it then, seeing that the blood was dried.
When he wakes up, she asks him how the blood came to be on his hand, or if he had hurt himself. He said no to that, and said he knew nothing of it, but then he also became aware that the hand was all stiff with dried blood on the inside. But because Skapti was precociously intelligent, he said, after sitting silently for a while: "It may be that this blood stands in some connection to my dream just now."
He then tells that it seemed to him that a rather elderly woman came to him in his sleep, wearing a headdress (skaut), and asked him to walk with her. He said he had done so, and when they had gone a short distance from the homefield at Bóndhóll, they came upon a small farmhouse that he did not recognize. The woman asked him to go inside, because she intended to ask him to help her daughter, who lay in childbirth need.
Skapti went inside with her and came into a baðstofa; there was a platform at both ends, with three beds on one platform and one on the other. In that bed lay a girl, crying out.
When they arrived there, the boy said he knew nothing of such things, for he was a child. The woman said he would need to do little. She then takes Skapti's right hand and places it on the girl's abdomen. Her condition improved so quickly that she gave birth to the child immediately.
Then the elderly woman accompanies Skapti out and thanks him for his help with many fair words, but said she was too poor to reward him as he deserved. "But this I declare," she says, "that your healings shall always be successful." After that, she and her farm vanished from his sight.
People then thought they understood how the blood had come onto the boy's hand, and that this had been an elf-woman. The prediction of the elf-woman seemed to come true, for Skapti was always considered a lucky doctor when he grew older, and he was never called to a woman in childbed whom he could not help. Skapti was twenty-four years old when he came to Reykjavík, and he was there from then on until his dying day.
Learn more
→ Complete guide to Icelandic pronunciation
→ Icelandic grammar lessons for all
Original text
Skapti hèt maður; hann var Sæmundsson; Guðríður hèt móðir hans; þau bjuggu í Bóndhól á Mýrum, er þessi saga gjörðist. Skapti var á únga aldri, og var hann hafður til smala á sumrum og annars, þegar veður var gott. Það var eitt vor, er hann var 7—9 vetra, að hann var látinn smala lambám, er stíað var; er það vani í sveitum, að fara snemma á stekkinn á morgnana, til að mjólka ærnar, og hleypa lömbunum úr stíunni. Skapti var árrisull mjög og fór á fætur á morgnana til þess, en fèkk aptur hjá foreldrum sínum leyfi til að leggja sig fyrir, er hann kom af stekknum, meðan móðir hans var frammi við matseld.
Einn morgun var það, sem optar, að hann lagði sig fyrir í öllum fötum, en tók af sèr skóna, er hann kom af stekknum, en móðir hans var frammi við; þetta var milli miðsmorguns og dagmála. Litlu síðar sá móðir hans, að hann gekk fyrir búrdyrnar, fram bæargaungin; hugði hún, að hann mundi ekki hafa getað sofnað, og hefði farið eitthvað út. Hún veitti því svo ekki frekari eptirtekt.
Þegar býsna tími var liðinn, verður hún þess vör, að hann geingur aptur inn í baðstofuna, og þókti henni honum hafa dvalizt vonum leingur úti; gaf hún sig ekki að því, fyrr en hún fer alfarið inn í baðstofuna, og sefur Skapti þá, og liggja skórnir hans, eins og hún átti von á, fyrir framan rúmstokkinn, en hann hafði lagt hægri hönd sína ofan á fötin, og var storkin blóðrák á skakk yfir alla efstu kögglana á höndinni. Hún gjörir sèr ekkert far um það meira, er hún sá, að blóðið var storkið.
Þegar hann vaknar, spyr hún hann, hvernig standi á blóðinu á hendinni á honum, eða hvort hann hefði meitt sig. Hann kvað nei við því, og sagðist ekkert vita til þess, en þá varð hann og þess var, að höndin var öll blóðstorkin innan. En með því Skapti var snemma skynsamur piltur, sagði hann, er hann hafði setið þegjandi um stund: „Vera má, að blóð þetta standi í einhverju sambandi við draum minn áðan.“
Segir hann þá frá því, að sèr hafi þókt heldur öldruð kona koma til sín í svefninum, með skaut á höfði, og biðja sig að gánga með sèr. Hann kvaðst hafa gjört það, og er þau voru komin skamt úr túni á Bóndhól, hafi orðið fyrir þeim húsabær lítill, er hann hefði ekki þekt; þar hefði konan beðið hann að gánga inn, því hún ætlaði að biðja hann að hjálpa dóttur sinni, sem lægi í barnsnauð. Skapti gekk inn með henni og kom í baðstofu; þar var pallur í báðum endum, og 3 rúm á öðrum pallinum en eitt á öðrum. Í því rúmi lá stúlka og hljóðaði við.
Þegar þángað er komið, segist pilturinn ekkert kunna til slíkra hluta, því hann sè barn. Konan kvað hann mundi lítils við þurfa. Tekur hún svo hægri hönd Skapta, og leggur hana á líf stúlkunnar. Greiðist svo skjótt hagur hennar, að hún fæddi barnið þegar. Síðan fylgir hin aldraða kona Skapta út og þakkar honum hjálp sína með mörgum fögrum orðum, en kvaðst vera of fátæk, til að launa honum hana, sem vert væri. „En það læt eg um mælt,“ segir hún, „að þèr skulu jafnan vel heppnast lækníngar.“ Eptir það hvarf hún honum sjónum og bær hennar.
Þóktust menn þá skilja, hvernig blóðið var komið á hönd dreingsins, og að þetta hefði verið álfkona. Ummæli álfkonunnar þóktu rætast, því jafnan var Skapti álitinn heppinn læknir, þegar hann eltist, og ekki var hans svo vitjað til nokkurrar sængurkonu, að hann gæti ekki hjálpað. Skapti hafði fjóra um tvítugt, er hann kom til Reykjavíkur, og var hann þar síðan til dauðadags.
