Brúni klárinn
Two friends of the famous Reverend Eiríkur once stopped by to visit him. They were traveling on foot all the way from Grindavík, heading east toward Flói. Exhausted from their journey, they mentioned to the reverend how wonderful it would be to have a horse to rest their tired legs.
Eiríkur told them they were welcome to borrow his old brown horse, which was grazing just east of the homefield. He assured them that even though the animal looked painfully skinny, it was surprisingly tough and could easily carry them both at the same time. His only instruction was to ride it as far as the Ölfusá river and then simply let it go; the old brown horse would find its own way home.
The men found the incredibly bony horse and climbed onto its back. To their absolute shock, the horse took off at a blinding, impossibly smooth pace. It ran so fast that the journey was a blur, and they reached the river far quicker than they ever could have expected, even on the finest of steeds.
As instructed, they dismounted at the riverbank to leave the horse behind. But when they turned back to look at it, the horse had completely vanished. In its place on the ground lay nothing but an old, bleached horse skull. The two men immediately realized that Eiríkur had helped them along their way using his legendary magic.
There are many conflicting tales about Reverend Eiríkur lending magical horses to travelers to help them cross the local estuary, though in these stories, the horses are almost always gray rather than brown.
In the most famous version, two men traveling along the coast asked Eiríkur for horses so they wouldn't have to wade through the freezing estuary below his farm. The priest pointed them toward two gray horses outside the homefield. He told them they could ride the horses across the water and the sands beyond, but he gave them one strict warning: under no circumstances were they to strike the animals.
From here, the legend splits into a few different endings depending on who is telling the story:
According to some sources, the horses moved agonizingly slowly through the water. Growing impatient and completely forgetting the priest's warning, the riders struck the animals to speed them up. Instantly, the horses vanished, transforming into floating horse ribs, and the men were plunged straight into the deep, freezing water.
Another version claims the men crossed the water safely. However, right after they dismounted to let the horses go, one of the men carelessly slapped his horse on the rump out of habit. In a flash, the horse disappeared, leaving only a bleached horse jawbone resting at the man's feet.
The locals of Selvogur tell a simpler version. They claim Eiríkur never gave the men a warning at all. They rode the horses safely across, but the very moment they untied the reins to let them loose, the beasts vanished into thin air, leaving behind nothing but a random horse bone on the ground.
Original text
(M. G.)
Einu sinni komu 2 góðkunníngjar Eiríks prests til hans. Þeir komu sunnan úr Grindavík og ætluðu heim til sín austur í Flóa, en voru gángandi. Þeir sögðu við Eirík, að nú væri gott að hafa hest til að hvíla sig á. Eiríkur sagði, að hann ætti brúnan klár fyrir austan túnið, og mættu þeir taka hann; þeim væri óhætt, að tvímenna á klárnum; því hann væri sinaseigur, þó hann sýndist ekki svo feitur. Sagði hann, að þeir skyldu sleppa klárnum við Ölfusá, og hirða ekki meir um hann, því gamli brúnn mundi skila sèr sjálfur. Þeir þökkuðu presti innilega fyrir greiðann og fóru síðan. Fundu þeir hestinn, og var hann ósköp magur. Þeir fóru samt á bak honum báðir. Hljóp þá klárinn á stað, og það svo hart, að yfir þá gekk, og voru þeir fyrr komnir austur að ánni, en þeir hefðu getað vænzt eptir á beztu hestum; því þeir vissu varla af sèr á leiðinni; svo var hesturinn vakur og bráðfljótur. Þeir fóru af baki við ána, og lètu hestinn verða þar eptir. En þegar þeir litu við aptur, sáu þeir þar eingan hest, heldur gamlan og skininn hrosshaus, og þóktust nú skilja, hvernig Eiríkur hefði hjálpað sèr með kunnáttu sinni.
Margar eru missagnir um það, er Eiríkur prestur á að hafa lèð ferðamönnum hesta, ýmist austur í Óseyri eða út yfir ós. En þessi er ólík þeim í því, að í henni er hesturinn talinn brúnn, en annars eru þeir gráir að lit, sem hèr segir. Einu sinni komu 2 menn að Vogsósum, er ætluðu út með sjó, og beiddu sèra Eirík að ljá sèr hesta, til að ríða yfir ósinn, sem er skamt fyrir neðan túnið, svo þeir þyrftu ekki að vaða. Prestur vísaði þeim á 2 hesta gráa fyrir utan túnið (Selvogsmenn segja, að hestarnir hafi átt að standa á húsabaki og hnýtt upp í þá snæri), en tók þeim vara fyrir, að slá í þá; sagði hann, að þeir mættu ekki einúngis ríða þeim út yfir ósinn, heldur og út fyrir sand, og sleppa þeim þar. Tóku svo mennirnir hestana og riðu þeim, eins og ætlað var. En nú fer tvennum sögnum; því Dr. Maurer segir svo frá (Isl. Volkss. 161. bls.) eptir sèra Sveinbirni Guðmundssyni í Móum, að þegar þeir voru komnir út í ósinn á hestunum, þóktu þeim þeir seinvæðari, en þeir vildu, en mundu ekki eptir viðvörun prests og slógu í þá. Í sama bili urðu hestarnir undir þeim sinn að hvoru hrossrifi, en mennirnir stóðu sjálfir í vatninu, eins og það var djúpt til. En sèra Skúli Gíslason segir, að þegar menn þessir hafi slept hestunum, hafi annar þeirra í athugaleysi slegið í lendina á öðrum; hafi hann þá þegar horfið, en skininn hrosskjálki hafi leigið fyrir fótum mannsins. Selvogsmenn geta þess ekki, heldur en sèra Magnús Grímsson, að Eiríkur hafi varað mennina við, að slá í hestana, en þegar þeir hafi leyst út úr þeim, hafi þeir ekki sèð neina hesta, heldur að eins eitthvert hrossbein.
